بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
 

  جستجو
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد














 

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 1/2/99   سایت اطلاع رسانی فرش ایران - کارپتور


اول اردیبهشت ماه جلالی
به بهانه روز سعدی


● فائزه قادری



۹۹/۰۲/۰۱- سایت اطلاع رسانی فرش ایران - کارپتور
    
    
به چه کار آیدت ز گل طبقی
    از گلستان من ببر ورقی
    گل همین پنج روز و شش باشد
    وین گلستان همیشه خوش باشد

    
    
    اول اردیبهشت ماه جلالی که بلبل خوشخوان بر منابر قضبان است، از سال ۱۳۸۱ توسط مرکز سعدی‌شناسی ایران روز سعدی نامگذاری شد. گفته می شود سعدی نگارش گلستان را در نخستین روز اردیبهشت سال ۶۵۶ هجری آغاز کرد.
    
    طبق قدیمی‌ترین اسناد، نام کوچک ابومحمّد مُشرف‌الدین مُصلِح بن عبدالله بن مشرّف، متخلص به سعدی(۱) از نام پدربزرگ پدری‌اش"مصلح" اقتباس شده است و تخلص سعدی را به واسطه ارداتش به اتابک فارس، "سعد بن زنگی" برگزیده است. پدر سعدی ملازم دربار او بود و به علوم دینی نیز اشتغال داشت. گفته می شود سعدی، خواهرزاده دانشمند و فیلسوف سرشناس قطب‌الدین شیرازی بوده است. (۲)، (۳)
    
    سعدی تا پیش از فوت پدرش در دوازده سالگی تحت تعلیم و تربیت پدر بود(۱) و از آن پس تحت تکفل پدربزرگ مادری خود، مسعود بن مصلح الفارسی، قرار گرفت. او در دوران کودکی، مقدمات علوم ادبی و شرعی را در شیراز آموخت. کودکی و نوجوانی سعدی با حمله مغول به ایران مصادف شد.(۴)
    
    اوضاع نابسامان ایران در پایان دوران سلطان محمد خوارزمشاه، به‌ویژه حمله سلطان غیاث‌الدین خوارزمشاه، برادر جلال‌الدین خوارزمشاه، به شیراز در سال ۶۲۰ هجری قمری، سعدی را بر آن داشت که در روزگار جوانی شیراز را ترک کند و به بغداد برود(۲)
    
    او حدوداً از سال ۶۲۳ قمری(۴) در مدرسه شبانه‌روزی نظامیه بغداد که در سال ۴۵۹ هجری به دستور خواجه نظام‌الملک طوسی، وزیر مشهور دربار سلجوقیان، تأسیس شده بود، مشغول به تحصیل شد و از حضور استادان بنام دوران خود از جمله سبط بن جوزی و شهاب‌الدین عمر سهروردی، صوفی مشهور، بهره برد. (۲)، (۴)
    
    سعدی در حدود سال ۶۵۵ قمری به شیراز بازگشت و در خانقاه ابوعبدالله بن خفیف ساکن شد(۲) و آنطور که خود می گوید برای سوغات سخن های شیرین تر از قتد آورد:
    
     دریغ آمدم زان همه بوستان تهیدست رفتن سوی دوستان
     به دل گفتم از مصر قند آورند بر دوستان ارمغانی برند
     مرا گر تهی بود از آن قند دست سخن‌های شیرین‌تر از قند هست
    
    کتاب بوستان را در سال ۶۵۵ قمری نوشت و آن را به ابوبکر بن سعد زنگی، حاکم وقت شیراز، تقدیم کرد. در بسیاری از سروده هایش از "زنگی" نام برده است و در نیایش خداوند در بوستان به مدح او پرداخته است. کمتر از یک سال بعد از آن، در اول اردیبهشت سال ۶۵۶ هجری شروع به نگارش کتاب گلستان کرد و آن را در مدت پنج یا شش ماه به پایان رساند: «هنوز از گلِ بوستان بَقیّتی موجود بود»
    
    عباس اقبال، مورخ و ادیب معاصر، محتمل‌ترین فرضیه برای تولد سعدی را بین ۶۱۰ تا ۶۱۵ و (۱) سعید نفیسی درگذشت او را تاریخ ۲۷ ذیحجه سال ۶۹۰ هجری و محل خاک سپارش اش را در همان خانقاهی که اقامت گزیده‌بود، می داند. (۱)، (۲)، (۵)
    
    قرن ششم و هفتم هجری مصادف با اوج‌گیری تصوف ‌بود. در این دوره، که شاهد رواج غزل و سبک عراقی بود، عناصر صوفیانه در اشکال مختلف به هنر، شعر و نثر فارسی راه یافت. (۶)
    
    مضمون اصلی غزلیات سعدی عشق است و شامل مجموعه ای از۷۰۰ شعریست که سعدی در قالب غزل سروده(۷) و در چهار کتابِ طیبات، بدایع، خواتیم و غزلیات قدیم گردآوری شده‌است. (۲) از مهم‌ترین ویژگی‌های آثار سعدی؛ سهل و ممتنع بودن، ایجاز و طنز آنهاست.(۸)،(۹)،(۱۰)،(۱۱) علی دشتی موزونی و خوش آهنگی وصف ناپدیر کلام در غزلیات سعدی را به یک منحنی یا دایره تشبیه می‌کند که در آن پیوستگی واژگان با هیچ زاویه‌ای شکست برنمی‌دارد. (۱۲)
    
    و اما این قالی که به قول سعدی:
    
    
يکي درخت گل اندر فضای خلوت ماست
    که سروهای چمن پيش قامتش پستند

    
    بر اساس کتیبه موجود، این قالی زیبای ابریشمی کاشان که ابیاتی از غزل معروفی از سعدی را در حاشیه های خود دارد، " فرمایش اسماعیل ابا یهودی" بوده است.
    
    گقتنی است شرکت حراج اتریش، در حراج فرشهای شرقی "Fine Antique Oriental Rux IX" که ۲۷ ژانویه ۲۰۱۸ در وین برگزار شد، شصت نمونه از فرشهای آنتیک و نیمه عتیقه ایرانی ارائه کرد و این فرش که نمونه درخشان آن از مجموعه خصوصی اسعد و اوا وارتیان بود، به عنوان تصویر روی جلد کاتالوگ انتخاب شد. (۱۳)، (۱۴)، (۱۵)
    
    
    ابیاتی که در این فرش استفاده شده بخشی از غزل سعدی است. در حاشیه های بالا، دو مصرع از بیت اول این شعر آورده شده و از راست به چپ خوانده می شود. نحوه خواندن ادامه ابیات از چپ به راست و شامل مصرع های زیر است:
    
    مصرع های حاشیه بالای فرش:
    درخت غنچه برآورد و بلبلان مستند
    جهان جوان شد و ياران به عيش بنشستند
    
    مصرع های حاشیه سمت چپ:
    حريف مجلس ما خود هميشه دل مي برد
    علي الخصوص که پيرايه ای بر او بستند
    بساط سبزه لگدکوب شد به پای نشاط
    
    مصرع های حاشیه پایین:
    ز بس که عارف و عامي به رقص برجستند
    به سرو گفت کسی ميوه ای نمي آری
    
    مصرع های حاشیه سمت راست:
    جواب داد که آزادگان تهی دستند
    يکي درخت گل اندر فضای خلوت ماست
    که سروهای چمن پيش قامتش پستند
    
    
    غزل کامل:
    درخت غنچه برآورد و بلبلان مستند جهان جوان شد و ياران به عيش بنشستند
    حريف مجلس ما خود هميشه دل مي برد علي الخصوص که پيرايه اي بر او بستند
    کسان که در رمضان چنگ مي شکستندي نسيم گل بشنيدند و توبه بشکستند
    بساط سبزه لگدکوب شد به پاي نشاط ز بس که عارف و عامي به رقص برجستند
    دو دوست قدر شناسند عهد صحبت را که مدتي ببريدند و بازپيوستند
    به در نمي رود از خانگه يکي هشيار که پيش شحنه بگويد که صوفيان مستند
    يکي درخت گل اندر فضاي خلوت ماست که سروهاي چمن پيش قامتش پستند
    اگر جهان همه دشمن شود به دولت دوست خبر ندارم از ايشان که در جهان هستند
    مثال راکب درياست حال کشته عشق به ترک بار بگفتند و خويشتن رستند
    به سرو گفت کسي ميوه اي نمي آري جواب داد که آزادگان تهي دستند
    به راه عقل برفتند سعديا بسيار که ره به عالم ديوانگان ندانستند (۱۶)
    
    
تصویر پشت فرش
تصویر پشت فرش

    
تصویر کاتالوگ حراج فرش های ضرقی در وین
تصویر کاتالوگ حراج فرش های ضرقی در وین

    
    _______________________________
    منابع:
    ۱- شمیسا، سیروس (۱۳۷۰). «فصل سوم (رواج غزل)». سیر غزل در شعر فارسی. تهران: انتشارات فردوس. صص. ۶۷ تا ۷۵.
    ۲- صفا، ذبیح‌الله (۱۳۶۹). تاریخ ادبیات در ایران. سوم. تهران: انتشارات فردوس. صص. ۵۸۴ تا ۶۲۲
    ۳- بهار، محمدتقی (۱۳۵۵). سبک‌شناسی. سوم. تهران: انتشارات امیرکبیر (سازمان کتاب‌های پرستو). صص. ۱۱۱ تا ۱۵۶
    ۴- موحد، ضیاء (۱۳۹۲). «فصل سوم: زمانه سعدی». سعدی. تهران: انتشارات نیلوفر. صص. ۴۸ تا ۷۳.شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۴۸-۵۸۱-۷
    ۵- همایون کاتوزیان، محمدعلی (۱۳۹۳). «فصل چهارم (سفرها و حضرهای سعدی)».سعدی، شاعر عشق و زندگی. تهران: نشر مرکز. صص. ۵۴ تا ۷۵
    ۶- نفیسی، سعید (۱۳۴۴). تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی. ۱ (تا پایان قرن دهم هجری). تهران: کتابفروشی فروغی. صص. ۱۵۷.
    ۷- سعدی (۱۳۷۵). «مقدمه غزلیات». در فروغی، محمدعلی. کلیات سعدی. به کوشش بهاءالدین خرمشاهی. ناهید. صص. ۶۴۲ تا ۶۴۵. شابک ۹۶۴-۶۲۰۵-۰۱-۱
    ۸- صیادکوه، اکبر (بهار و تابستان ۱۳۹۰). «سفارش‌های عنصرالمعالی در آیین شعر و شاعری، آویزه گوش سعدی». کاوش نامه زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه یزد (۲۲): ۷۹ تا ۱۰۴. دریافت‌شده در ۴ اسفند ۱۳۹۵
    ۹- خوئینی، عصمت؛ عیسی‌زاده، مهدی (بهار و تابستان ۱۳۹۴). «اعجاز ایجاز با حذف اجزای مختلف کلام در گلستان سعدی». مطالعات و تحقیقات ادبی. دانشگاه خوارزمی (۱۸): ۸۱ تا ۹۸. دریافت‌شده در ۱۷ اسفند ۱۳۹۵
    ۱۰- یزدان‌پرست، حمید (شهریور ۱۳۹۳). «طنزپردازی سعدی شیرازی». اطلاعات حکمت و معرفت. موسسه اطلاعات (۱۰۱): ۴۲ تا ۴۳. دریافت‌شده در ۱۷ اسفند ۱۳۹۵
    ۱۱- هاشمی‌پور، مرتضی (آذر ۱۳۸۲). «طنز فاخر سعدی». بخارا (۳۱): ۲۹۲ تا ۲۹۵. دریافت‌شده در ۱۹ فروردین ۱۳۹۶نقد کتاب «طنز فاخر سعدی» نوشتهٔ ایرج پزشک‌زاد
    ۱۲-دشتی، علی (۱۳۵۶). «فصل دوم (خط منحنی)». قلمرو سعدی. تهران: امیرکبیر. صص. ۲۷ تا ۶۲
    ۱۳- صباحی، طاهر(1395). قالی ایران. اول. تهران: نشر خانه فرهنگ و هنر گویا. صص. ۲۲۳ تا ۲۲۵
    ۱۴-کاتالوگ حراج فرشهای شرقی شرکت حراج اتریش
    ۱۵ - سایت جوزان
    ۱۶- غزلیات سعدی 




 
  فرش چيست؟
  جغرافياي فرش
  تاريخ فرش
  مباني فرش
  طرح و رنگ
  آسيب شناسي قالي
  نگهداري قالي
  مرمت قالي
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.