بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
 

  جستجو
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد














 

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 10/1/99   سایت اطلاع رسانی فرش ایران - کارپتور


گبه پتویی یا گبه دو طرفه

تاریخ این مطلب به روز رسانی شده است. تاریخ انتشار قبلی در کارپتور: ۸۴/۰۵/۰۷ بوده است.


۸۴/۰۵/۰۷ - سایت اطلاع رسانی فرش ایران - کارپتور
    
    

    
    گبه پتوی یا گبه دوطرفه فرشی است که هر دو دو روی آن پرز بافی شده و چنان که از اسم آن پیداست مصرف پتو دارد گبه های دو طرفه عمو ما کار لر بختیاری و لر فارس و قشقایی است. با نمونه‌ای که از کردهای غربی به دست آمده، بعید نیست که در گذشته های دور تر علاوه بر لرها و قشقایی ها مردمان بیشتری در دامنه های زاگرس آن را می بافته اند و علاوه بر مصرف خود آنرا به نقاط دیگر هم صادر می‌کرده‌اند.
    
    بافتن گبه های دو طرفه می بایست قدمتی به مراتب بیشتر از نمونه‌های موجود داشته باشد چنانکه در صفحات قبل دیدیم آنتیوخوس پادشاه سوریه در قبل از ظهور مسیح صاحب تعدادی از آنها بوده است پشم نرم گبه های پتویی و پرز بلندی که در آنها به کار رفته عامل اصلی دلپذیری آنهاست کسی که بر روی این فرش ها می نشیند یا آن را به روی خود می‌اندازد لذت مطبوعی از گرمی و نرمی آن می برد.
    
    بخش عمده‌ای از این نرمی حاصل ساختار ویژه‌ای است که این گبه ها دارند و ما دیر تر به آن می پردازیم و قبل از آن آن بد نیست به موارد مصرفی که گبه پتویی در زندگی روزمره عشایر داشته اشاره بکنیم تا قبل از آمدن پتوهای خارجی و ماشینی عمده رختخواب عشایر را دست بافته های خود آنها را تشکیل می داد.
    
    هرچند برخی از عشایر به ویژه خوانین قادر به خرید لحاف و تشک آماده از دوکان های شهری بودند اما اکثر چادرنشینان قدرت چنین خریدهایی را نداشتند و به اجبار وسایل خواب را از محصولات خودشان تهیه می‌کردند نمد و یا نمد روکش شده با جاجیم هر چند کار تشک را انجام می‌داد، اما نمد نرمی لازم را برای رو انداز نداشت و جاجیم هم از که از نرمی لازم برخوردار بود،گرمی پتو و لحاف را فاقد بود اما گبه به تنهایی دارای همه محسنات بود و زاگرس نشینان طی صدها و هزاران سال تجربه به آن دست یافته و شب‌های سرد کوهستان را در پناه آن به گرمی می گذراندند.
    
    با این وجود وقتی پتوهای ماشینی انگلیسی و یزدی و سپس اصفهانی جایگزین گبه های دو طرفه شد، با سرعت غیر قابل تصور این گبه ها را از میدان به در برد و در عرض مدت کوتاهی تولید این محصول به کلی متوقف گردید و آنچه در دست عشایر باقی ماند مصرف فرش های زیر پایی را پیدا کرد و پرز نرم و نازک آنها که برای این منظور نبود به سرعت ساییده گردید به همین دلیل هم امروز اکثریت گبه های دوطرفه که پیدا می شود، سائیده و فاقد پرز است. اما تقاضای زیاد بازار برای این گبه ها به حدی زیاد است که بر آنها پرز جدید می بافند و با همین شرایط هم آنها را به راحتی به فروش می رسانند.
    
    آشنایی دنیای فرش با گبه های دو طرفه بسیار متاخر است اولین گبه دوطرفه که به ادبیات فرش راه یافت در سال ۱۹۸۳ بود و آن در مجله هالی به چاپ رسید و از آن به عنوان گبه غیرمعقول یاد گردید دو سال بعد از آن اولین مقاله ای درباره گبه های دو طرفه در همین مجله درج گردید و سپس نمونه های دیگری از این گبه ها از حراجی ها و گالری های مربوط به فرش سر درآورد با این وجود تعداد آنها هیچ گاه مطابق نیاز بازار نبود آنچه به دست آمده اگر شمرده شود هنوز هم به یک عدد سه رقمی نمی رسد. کمیابی و گرانی گبه های دو طرفه را نباید پدیده ای نو و مختص زمان حال شمرد به عقیده من این گبه ها همیشه محصولی کمیاب و ارزشمند بوده اند و دلیل آن هم روشن است و آن مربوط به تولید آنها می‌شود واژه دوطرفه هرچند به محصول نهایی این‌گونه فرش‌ها اطلاق می شود اما عملاً با ابزار و ساختار آنها هم ارتباط دارد و چنانچه خواهیم دید هم دار این گبه ها دو طرفه است و هم بافنده دو نفر.
    
    برخلاف دیگر گبه ها گبه های دو رویه را حتماً باید بر دار عمودی بافت و آن هم نه یک دار عمودی معمولی که به دیوار اتاق تهیه می دهند، بلکه داری متکی بر خود که بدون هیچ تکیه گاهی به خود استوار است تا دو بافند به راحتی بتوانند در دو طرف آن قرار گیرند برقرار کردن چنین داری با وسایلی که امروز وجود دارد کار مشکلی نیست اما با در نظر گرفتن امکانات گذشته برقرار کردن یک دار مستقل و بدون هیچ گونه تکیه گاه کار چندان آسانی هم نبوده است. تثبیت چنین داری نیاز به اهرم های اضافی و تیرهای چوبی بیشتر داشته که برای چادرنشینان تهیه آنها خالی از اشکال نبوده است.
    
    وقتی چنین داری تهیه می‌شد دو بافنده در دو طرف و در مقابل هم می نشستند اگرچه آنها همدیگر را از بینابین تارها می دیدند و حرف یکدیگر را می شنیدند اما عملاً از کار هم خبر نداشتند لازمه کار آنها این بود که قبل از شروع کار هر یک طرح و نقشه ای را در نظر بگیرند و با هم به توافق برسند مثلاً یک بافنده نقشه راه را انتخاب می‌کرد و بافنده دیگر مصمم می شد که نقشه خانه درهم را ببافند پس از این تصمیم این دو بافنده دو راه داشتند یکی بافتن از طریق رج به رج و دیگر بافتن از طریق گره به گره راه اول هرچند یک بافنده را مدتی معطل می گذاشت تا بافنده دیگر رنج خود را تمام کند و این عمل تا آخر به تناوب ادامه پیدا می کرد، اما از راه دوم یعنی بافت گره به گره به مراتب آسان تر بود زیرا در این بافت دو بافنده می بایست همه حرکات خود را باهم همگون کنند یعنی همین که بافنده اول گره اول را می‌زد بافنده دو می بایست گره دوم را بزند و این عمل را تا به آخر به نظم و به تناوب ادامه دهند البته گفتن آن از عملش ساده تر است زیرا این اعمال اگر با مهارت و هماهنگی انجام نشود چه بسا که انگشتان دو بافنده باهم برخورد کند و ایجاد اشکال نماید.
    
    با مشکلاتی که شرح داده شد طبیعی بود که تولید گبه های دوطرفه کم و قیمتشان به مراتب بیشتر از گبه های یکطرفه و معمولی باشد و بر همین مبنا بود که عشایر پتو های خود را یک طرفه می بافتند و گبه های دو طرفه مخصوص شاهان و خوانین و اشراف بود که مایل بودند پتوهایی به مراتب نرم تر از پتوهای یک طرفه داشته باشند برای آنکه خواننده به کمیابی گبه های دوطرف بهتر پی ببرد بد نیست ماجرای اولین گبه دوطرفه را بنویسم وقتی در سال ۱۳۵۹ اولین گربه پتویی را در بازار تهران یافتم مصمم به پیدا کردن نمونه های بیشتری از آن شدم برای این امر به فرش فروشان باسابقه بازار تهران مراجعه کردم آنها به اتفاق از وجود چنین فرش بی‌خبر بودند سپس روانه شیراز شدم در بازار شیراز نیز فرش فروشان را از وجود چنین گروهه ایی بی خبر یافتم در غرب هم وضع به همین منوال بود تا قبل از انتشار اولین گبه های پتوی هیچ فرش شناس و یا مجموعه دار خبره ای چیزی از گبه های دوطرف نمی دانست در گذشته های دورتر هم احتمالاً وضع به همین منوال بود اگر نه آترئوس به آنها نمی پرداخت و از آن ها در شأن و ردیف نیمکت های طلای آنتیوخوس یاد نمی کرد
    
    گبه هنر زیر پا، پرویز تناولی، انتشارات یساولی
    
     


  همچنين در اين باره بخوانيد:
  گبه، فرشی با پرز بلند 


 
  فرش چيست؟
  جغرافياي فرش
  تاريخ فرش
  مباني فرش
  آسيب شناسي قالي
  نگهداري قالي
  مرمت قالي
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.