بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
 

  جستجو
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد














 

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 14/9/89


روزي روزگاري فرش بيجار



89/9/14-روزنامه شرق
    
    نويسنده: علي دانشور
    روزي روزگاري، قالي بيجار در ميان ساير فرش هاي ايران، برو و بيايي داشت. چشم و چراغ بود. خودش وسيله آرايش كاخ ها و پولش سر سفره هاي بافندگان بود. كافي بود كلافي از آن در دست داشته باشي تا خريدار يوسف هنر باشي. اما امروز در اين آشفته بازار گراني مصالح فرش، عدم صادرات آن و ركود بازار داخلي، ارزش فرش بيجار آنچنان نازل شده است كه توليدكننده اصلي يعني بافندگان، هيچ طرفي از آن برنمي بندند و بساط فرشبافي خود را جمع كرده و عطايش را به لقايش بخشيده اند!
     فرش ابزاري است براي نمايش هنرهاي فراوان؛ از جمله طراحي و نقاشي، رنگ آميزي، نقطه چيني، ريسندگي، رنگرزي و از همه مهم تر بافندگي ماهرانه كه هنر و احساس را با همكاري اعضا و جوارح خويش يعني از دل و ديده گرفته تا دست و سر انگشتان، آنچنان گره هايي ريز و ظريف و زيبا و در عين حال مستحكم، بر تار و پود فرش نقش مي زند كه هم ظرافت و زيبايي را مي نماياند و هم استحكام و دوام آن شهرت جهانگير يافته است.
     اگر در مورد تاريخچه اين ابزار هنرنماي اصيل در منطقه بيجار گروس تامل كنيم، چهره هاي مشهوري را به عنوان استادان طراحي و نقاشي فرش سراغ مي دهد كه مي توان شخصيت هايي چون استادان مرحوم موسي مسعودي و اصغر الله مرادي را نام برد.(روانشان شاد باد) علاوه بر ايشان، امروزه افرادي مثل آقايان علي اصغر لك و قدرت الله گيچلو، مشهورترين و تواناترين طراحان فرش بيجار هستند كه هنر خويش را به صورت آموزش عملي در محضر استاد موسي مسعودي فرا گرفته اند؛ و البته هر كدام سبك و سياق خاص خود را دارند و شيوه طراحي ايشان كاملاً متمايز از هم است. طرح هاي مختلف آنان بيش از نيم قرن توسط بافندگان بومي و محلي بر تار و پود فرش گروس نقش مي بندد؛ طرح هايي چون ربعي دار و گل، شكارگاه، اسليمي، دهن اژدر، گل فرنگ، مستوفي، شاه عباسي و انواع ماهي درهم از نوع ماهي بيجار، ماهي افشار، ماهي ميرك و غيره، كه همه اين طرح ها به صورت لچك ترنج دار و گاهي بدون آن مورد استفاده قرار گرفته و مي گيرد. ناگفته نماند اين استادان، عمر گرانمايه خويش را در جهت خدمت به مردم اين خطـه صرف كرده و از گذشته در به شهرت رساندن فرش بيجار در ايران و برخي كشورهاي جهان سهيم بوده اند و حقيقتاً بايد مورد تقدير قرار گيرند؛ مخصوصاً اينكه آقايان همزمان و در كنار طراحي و نقاشي در ايجاد دارهاي قالي محلي و سنتي و سرمايه گذاري، با بافندگان همكاري كرده و بر كيفيت و درستي كار آنان نظارت داشته اند. همچنين راهنمايي هاي لازم را براي چگونگي تهيه مصالح فرش يعني خامه و تار و پود و نوع رنگ كرده اند تا توليدات بافندگان تقريباً بي نقص يا كم نقص باشد و دچار خسارت نشوند.
     اگرچه امروز به دلايلي هم سرمايه گذاري و هم صرف نيروي كار بافندگان چندان سودي براي هيچ كدام ندارد، شايد مهم ترين علت، همان عدم رونق و كساد بازار داخلي و خارجي فرش باشد. روزگاري صادرات فرش بيجار به برخي كشور هاي آسيايي و اروپايي سبب رشد بازار كار و سرمايه فرشبافي مي شد و خوداشتغالي بسياري از خانواده ها را هم در پي داشت و اشتغال و سودي هم نصيب افراد ديگر مي كرد از جمله بازرگانان پشم و خامه، پشم شويان، ريسندگان، رنگ فروشان و صباغان، طراحان و نقاشان، شركت هاي توليد فرش دولتي و خصوصي، داركش هاي قالي، صادركنندگان، حمل و نقل، خريد و فروش، واسطه ها و دلال ها و...
     از عوامل ديگر ايجاد اين وضعيت نابسامان، جايگزيني رنگ هاي شيميايي و غيرثابت به جاي رنگ هاي گياهي و ثابت سنتي، و حضور نقاشان كم سليقه و ناتوان و ارائه كپي ناشيانه از طرح و نقشه استادان، مخصوصاً سوء استفاده و كپي برخي كشورها چون چين و هند و پاكستان از طرح فرش ايران و صادرات آن به نام فرش ايران به قيمت ارزان است و البته سوء مديريت صادرات فرش ايران به كشورهاي متقاضي يا حتي مي توان گفت سياست هاي دولتي و نبود روابط مثبت با كشورهاي اروپايي از نظر بين المللي نيز باعث كاهش خريد فرش ايران و از جمله بيجار شده است.
     اميدواريم بار ديگر اين هنر يوسف آسا، عزيز جهان شود و اقتصاد بخشي از جامعه ما را كه دست اندركار اين پروژه هستند، رونق بخشد. بنده احترام خاصي براي حفظ طرح هاي اصيل و بافت فرش بيجار و گروس قائل هستم. اين امر بايد در اولويت باشد اما پيشنهادي نيز دارم و آن اين است كه نقش قالي غير از خود قالي است. قالي فرشي است كه روي آن مي نشينيم و همچون لوازم ديگر از آن استفاده مي كنيم، اما نقش قالي چيزي است كه تماشا مي كنيم و از ديدن آن لذت مي بريم. پس اگر مي بينيم كه بعضي بر اثر تكرار تماشاي طرح هاي يكسان فرش از آن خسته مي شوند و ديگر به آن توجه نمي كنند، ناشي از اين است كه گاهي طرح هايي را بر قالي گروس مي بينيم كه اثر ناشيانه نقاشاني است كه فقط از اين طريق كسب درآمد و ارتزاق مي كنند، اما از هنر نگارگري و طراحي و رنگ آميزي بي بهره اند و طرح هاي مبتذلي را در نقشه هاي خود به كار مي برند كه يا كپي ناقص الخلقه هستند يا فقط متن قالي را پر كرده اند و هيچ زيبايي و هنري در آن نيست و گاهي از بس تكراري و آشناست، قابل توجه نيست.
     يكي از شروط زيبايي فرش در آن است كه تازگي و رنگ آن توجه ما را جلب كند ولي اصالت طرح ها را نيز نبايد فراموش كنيم زيرا تركيب طرح و تناسب رنگ هاي گوناگون و نقش هاي درهم پيچيده، نظر بيننده را آن چنان به خود معطوف مي دارد كه از هر رنگ و هر نقش، نكته هاي ظريف و باريكي مي توان دريافت كه چنان در ذهن انسان اثر مي كند كه هيچ امري دلكش تر و زيباتر از آن در نظر نمي آيد. اين حاصل تجربه و ذوق نسل هاي متوالي است كه قالي ايراني را بيش از هزار سال است در پيش چشم نسل هاي متعدد گسترده و تا امروز دوام بخشيده است. پس استادان هنر فرش اعم از طراحان و نگارگران، بافندگان كارگاهي و شركت ها، رنگرزها و سرمايه گذاران و سفارش دهندگان بافت فرش هاي محلي و ساير دست اندركاران، بايد ضمن حفظ احترام به اصالت طرح هاي گذشته، در پي ابداع و ارائه طرح هاي جديد و زيباي امروزي و حتي تركيب اين دو باشند و با ايجاد تغييراتي در نقش قالي، به سبكي و شيوه اي كه امروزپسند باشند، همت كنند تا اين صنعت و هنر نيز از ديگر تحولات امروزي عقب نماند و به بازار قالي در داخل و خارج كشور كمك كند.
     *
طراح فرش، دبير ادبيات فارسي و عضو پيشين شوراي شهر بيجار

     




 
  فرش چيست؟
  جغرافياي فرش
  تاريخ فرش
  مباني فرش
  آسيب شناسي قالي
  نگهداري قالي
  مرمت قالي
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.