بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
 

  جستجو
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد














 

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 15/7/81   كارپتور


برگزارى مراسم قاليشويان در دومين جمعه مهرماه هر سال; مشهد اردهال



نكاتي در باره مراسم قاليشويان
    مردم فين با شكوه تمام و در حالتي شبيه سماع و در نهايت شيفتگي و عشق قالي نمادين را در نهر آب شاهزاده سلطانعلي مي شويند. و
    
    بيش از 13 قرن و يا متجاوز از 1300 سال است كه در خطه فين و كاشان در دومين روز جمعه مهرماه هر سال دهها هزار نفر از شيعيان, سالگرد شهادت حضرت امامزاده سلطانعلي , فرزند بلافصل امام محمد باقر(ع) , پنجمين امام شيعيانرا طي مراسم سنتي و مذهبي موسوم به قاليشويان , در منطقه اردهال و " باري كرسف " كاشان برگزار مي كنند. نكته جالب اين است كه همه وقايع مذهبي و اسلامي با سالشمار قمري محاسبه و منظور مي گردد ولي مراسم قاليشويان تقويم خاص خود را دارد , زيرا بيش از 1300 سال است كه اين مراسم سنتي مذهبي , همه ساله در دومين جمعه مهرماه برگزار مي شود. موقعيت جغرافيايي اردهال : اردهال يكي از قديمي ترين قصبه ها و آبادي هاي تابعه كاشان است . اين آبادي در 45 كيلومتري شمال غربي كاشان قرار دارد و مركز دهستان اردهال از توابع بخش نياسر است . منطقه اي است سردسير كه بر دامنه سلسله جبال كركس واقع شده است و تا شهر نراق حدود 15 كيلومتر و تا شهر دليجان 35 كيلومتر فاصله دارد. اردهال يكي از نامهاي اوستايي است كه به معناي سرزمين نزول فرشتگان آسماني هم آمده است . ضمنا اين آبادي از دو محله به نامهاي باري كرسف و اردهال تشكيل شده است . رودخانه اي از كنار اردهال و باري كرسف مي گذرد كه سرحد و مرز ميان شهرستانهاي كاشان و دليجان هم هست . در محله باري كرسف , بقعه امامزاده اي بنام شاهزاده حسين و جود دارد كه با گنبد كاشيكاري هرمي شكل و صحن و بارگاه زيارتگاه علاقمندان به اين امامزاده است . نهر آبي به نام نهر شاهزاده حسين از داخل صحن اين امامزاده عبور ميكند و در دو طرف آن درختهاي چنار چند صد ساله سر به آسمان كشيده اند. بناي بقعه و تزيينات آ، متعلق به دوران صفويه است . انگيزه برگزاري مراسم قاليشويان : كاشان , از دير باز يكي از قديمي ترين مراكز شيعه نشين به شمار مي رفته است و در منابع و مآخذ تاريخي از آن به عنوان حصن حصين شيعه ياد شده است . اوايل سال 113 هجري قمري چند نفر از معتمدان و كدخدايان كاشان و فين , كه در آن زمان به چهل حصاران موسوم بود, به مدينه عزيمت و از حضرت امام محمد باقر امام پنجم شيعيان دعوت و استدعا كردند كه به كاشان تشريف فرما شوند و در ميان شيعيان و علاقمندان اهل بيت زندگي كنند. امام پنجم به واسطه مسئوليت هاي اداره جامعه مسلمين و ضرورت حضور در مدينه , دعوت مردم كاشان و فين را با اعزام فرزندشان , امامزاده سلطانعلي (ع) , اجابت كردند. امامزاده سلطانعلي به اتفاق مردم فين و كاشان به اين ديار عزيمت كردند و در مسجد جامنع كاشان حوزه درس و ارشاد تشكيل دادند و گاهي نيز در فين اقامت مي كردند و هر روز بر شاگردان و مريدان ايشان اضافه مي شد. اهالي قم و آبادي هايي چون خاوه , جاسب و ... نيز به كرات از آن حضرت در خواست مي كردند كه به منطقه و شهر و ديار ايشان نيز نزول اجلال فرمايند. سرانجام و به منظور دسترسي اهالي قم به ايشان , به منطقه اردهال عزيمت كردند كه ميان قم و كاشان قرار داشت , با اقامت حضرت امامزاده سلطانعلي در اردهال , حوزه علميه فعال و پر رونقي در آنجا تشكيل شد و اهالي دو شهر بزرگ و شيعه نشين كاشان و قم و آبادي هاي اطراف مرتبا به خدمت آن حضرت مي رسيدند و از علم ايشان بهره مند مي شدند. لازم به تو ضيح است كه ايشان از سوي پدر و پس از ايشان هم از سوي امام جعفر صادق (ع) مجاز به اقامه نماز جمعه هم بوده اند , ايشان اولين خطيب جمعه ايران نيز بشمار مي رفته اند. دست نشاندگان دولت بني اميه كه در منطقه حكومت مي كردند محبوبت و نفوذ آن امامزاده را بر نتافتند و به آزار و اذيت وي پرداختند و در نهايت هم به دستور " ازرق ابرج " ( حاكم قم و كاشان ) دو نفر از امراي سفاك وقت به نامهاي " زرين نعل نراقي " و " ارقم شامي " ماموريت يافتند آ، حضرت و يارانش را به شهادت برسانند و سرانجام با برنامه ريزي ايشان و يارانشان را در جنگي نابرابر به شهادت رساندند. زماني كه خبر محاصره امامزاده و عده اي از پيروان و يارانش به مردم و اهالي فين رسيد , آنها طبق يك سنت محلي با شروع فصل پاييز به برداشت محصول باغهاي انار مشغول بودند. و در محل چشمه سليمانيه فين به برپايي مراسمس مشغول بودند , بدين ترتيب كه كشاورزان و اهالي فين , هر يك بيل بلندي در دست داشتند و آيين ويژه مربوط به مراسم برداشت محصول را بجا مي آوردند. به محض شنيدن خبر محاصره پيشوا و ولي امر خود در اردهال بيل در دست , به سرعت به سوي اردهال روانه شدند تا ولي امر خود را ياري دهند, اما متاسفانه زماني به منطقه باري كرسف و اردهال رسيدند كه پيكر پاره پاره حضرت امامزاده سلطانعلي و عده اي از پيروانش در محاصره دشمن قرار داشت امامزاده سلطانعلي در حال اداي فريضه نماز روي قالي سجاده اهدايي مردم كاشان به شهادت رسيده بود و آن روز جمعه 27 جمادي الاول سال 116 هجري قمري بود . مردم فين قاليچه جانماز حضرت را به دور پيكر وي پيچيدند و آنرا در كنار نهر آب باري كرسف قرار دادند.
    در حالي كه مردم فين بيل هاي بلندي را كه بعنوان سلاح در دست داشتند به دور سر خود مي چرخاندند و با بقاياي لشگر مهاجمين مي جنگيدند , قاليچه حاوي جنازه مطهر امامزاده را در آب نهر شستشو دادند و آنرا در نقطه مرتفعي در منطقه اردهال دفن كردند, آنگاه اجساد ياران شهيد امامزاده را نيز در كنار قبر مطهر وي به خاك سپردند.
     پيشينه مراسم قاليشويان : بنا بر اخبار و روايات موجود, شهادت حضرت امامزاده سلطانعلي ابن امام محمد باقر (ع) حوالي ظهر روز جمعه و مقارن ساعاتي كه معمولا در جمعه هاي قبل نماز جمعه را اقامه مي نمودند رخ داده است و سجاده نماز امام جمعه نيز, همان قالي دستباف اهدايي مردم كاشان بوده است.
    همانطور كه ذكر شد , پيكر مطهر امامزاده پس از شهادت داخل همان قالي دستباف پيچيده و با وجود آنكه جنازه شهيد به غسل نياز ندارد , مردم فين , قالي حاوي جنازه را در آب نهر " باري كرسف " غسل دادند و سپس دفن كردند.-
    نظر به اينكه شهادت امامزاده مصادف با دومين جمعه پاييز بوده است و هر سال در آن ايام , اهالي فين براي انجام مراسم برداشت محصول پاييز , دست از كار مي كشيدند و تعطيلات دهقاني داشتند, از آن سال به بعد هر سال در دومين جمعه مهر ماه , مردم فين به ياد وقايع و اتفاقات مربوط به شهادت پيشوايشان و همچنين عده اي از اقوام و خويشاوندانشان كه در آن جنگ ها به شهادت رسيده اند , قالي مقدسي را كه به وسيله دوستداران اهل بيت در شهر كاشان بافته شده است , به نشانه جنازه امامزاده شهيد, با همان سبك و سياقي كه اصل جسد مطهر را غسل دادند و دفن كردند , طي مراسمي به عنوان سالگرد شهادت و به منظور گراميداشت ياد و خاطره و راه شهدا در همان نهر باري كرسف شستشو مي دهند و روز شهادت آن امامزاده و يارانش را گرامي مي دارند.
    شيوه كنوني مراسم قاليشويان : همانگونه كه قبلا ذكر شد, مراسم قاليشويان در اردهال منحصرا به وسيله اهالي فين برگزار مي شود , بدين ترتيب كه در اولين شب جمعه مهر ماه , يعني يك هفته مانده به شروع مراسم ، با اجراي مراسمي با عنوان آيين جار در مساجد جامع فين و شهر كاشان و در محلي به نام پانخل در ابتداي بازار بزرگ و تاريخي كاشان ، اشعار و سرودهاي مخصوصي را به صورت دستجمعي مي خوانند و به اين وسيله مردم را از اجراي مراسم قالي شويان در هفته آينده مطلع مي كنند و از آنها براي حضور در مراسم... دعوت به عمل مي آورند. آيين جار عصر روز پنجشنبه و صبح اولين روز جمعه مهر ماه برگزار مي شود. جار ، در اصطلاح محلي يعني اطلاع دادن به عموم و خبر كردن مردم .
    با اجراي آيين جار ، اهالي فين ، خود را براي عزيمت به اردهال آماده مي كنند و به مرور ، تا روز پنجشنبه و عصر روز پيش از دومين جمعه مهر ماه ، اهالي و مردم فين – حتي آنان كه در ديگر شهرها زندگي مي كنند- خود را به اردهال مي رسانند و با تهيه يك چوبدستي بلند براي اجراي مراسم آماده مي شوند.
    
    آغاز مراسم :
    از صبح روز دومين جمعه مهرماه , اهالي فين در حالي كه هر يك چوبدستي بلندي در دست دارند, به صحن صفا در محل بقعه وارد مي شوند . بعضي از چوبدستي ها تزيينات و نقش و نگارهاي بخصوصي دارد. بعضي از چوبدستي ها صدها سال است كه در خانواده يك فيني نسل به نسل و دست به دست گشته و چند صد بار در مراسم قاليشويان استفاده شده اند. ضمنا بقعه و بارگاه امامزاده از نظر تاريخي و تزيينات و ارزشهاي معماري نيز حايز اهميت فراواني است .
    قدمت بقعه كه تحت شماره 399 در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است , مربوط به دوره آل بويه است , اما در دوره سلجوقي و صفوي – بويژه در زمان شاه طهماسب صفوي – توسعه بسيار يافته است. گنبد شلجمي آن با كاشيكاري زرد رنگ و طرح و نقش هاي اسليمي هاي اژدري و ايوان هاي رفيع آن در نوع خود منحصر به فرد است. اين بقعه چها صحن دارد , بنام هاي : صفا, مجدالدين , قمي ها و فيني ها. ضمنا قبر سهراب سپهري شاعر بزرگ معاصر و نقاش نامدار نيز در صحن قمي هاي اين بقعه و پاي گلدسته كاشيكاري قرار دارد . نقاشي هاي ايوان صفا و درهاي چوبي آلت ولغت و گره چيني و منبت كاري امامزاده كه از قرن هشتم به يادگار مانده اند, از نفايس آثار هنري كشور به شمار مي روند.
    در اوايل روز, صحن صفا از وجود فيني هاي چوب به دست پر مي شود. گفتني است اهالي فين به عنوان وفادار ترين ياران و پيروان امامزاده بصورت انحصاري اجراي اين مراسم را عهده دارند و هيچ فرد غير فيني مجاز نيست چوب به دست بگيرد و در مراسم شستن قالي شركت كند.
    چوبدستي هاي اهالي فين , نشانه اي است از سلاحهايي كه هنگام ياري به امامزاده در روز جمعه 27 جمادي الاول سال 116 هجري در دست داشته اند.
    همزمان با اجتماع فيني ها در صحن صفا , شخصيتهاي مملكتي و مقامات رسمي استانهاي مركزي و اصفهان و مسئولان فرمانداري و ادارات و ارگانهاي شهرستان در جايگاه مخصوص قرار مي گيرند و مديحه سرايي اهل بيت و روضه خواني و مراسم سوگواري آغاز مي شود. در خلال برنامه هاي مديحه سرايي و سوگواري يكي از مقامات و شخصيتهاي تراز اول مملكت سخنراني مي كند , سپس عده اي از معتمدان و كدخدايان روستاي خاوه بنابر يك رسم وسنت قديمي , در ايوان جلوي حرم قالي دستباف و مقدس را طي آيين و مراسم خاصي به اعضاي هيات اجرايي مراسم قاليشويان كه از ريش سفيدان و اعزه اهل فين هستند تحويل مي دهند. اعضاي هيات اجرايي اين قالي مقدس را در حالي كه بوسيله محافظان مخصوص كه بيشتر جوانهاي چوب بدست فيني هستند به شدت محافظت مي شود. به معتمدان و بزرگان فين تحويل مي دهند تا آنها در حالي كه چوبدستي هاي خود را در هوا تكان مي دهند و حسين حسين مي گويند, قالي مقدس را به ميان مردم فين در صحن صفا بياورند. سپس بر اساس يك سنت قديمي يكي از مرثيه سرايان خوش صداي اهل فين كه به سابقه وراثت عهده دار صدور علامت حركت است – با آهنگي مخصوص , اشعاري در رثاي حضرت اباعبدالله الحسين مي خواند و حضار مجلس كه اهل فين هستند چوبدستي هاي خود را به شدت در هوا تكان ميدهند و حسين حسين مي گويند و با شكوه و جلوه خاصي قالي مقدس را از صحن صفا خارج مي كنند و از مسير رودخانه به سمت نهر شاهزاده حسين حركت مي دهند. مطابق يك آيين و رسم قديمي , شخصي كه به صورت ارثي حمل سجاده امامزاده را عهده دار بوده است , سوار بر اسب پيشاپيش جمعيت حركت مي كند و مسير عبور را به مردم حامل قالي نشان ميدهد. دهها هزار نفر جمعيت اهل فين در حالي كه هريك چوبدستي خود را در هوا تكان مي دهند, و حسين حسين مي گويند, به سمت نهر شاهزاده حسين حركت مي كنند و قالي مقدس را در كنار نهر قرار مي ئهند و در حالتي شبيه سماع و در نهايت شيفتگي و عشق چوبدسيت هاي خود را بر آب نهر شاهزاده حسين فرود مي آورند و حسين حسين گويان آب نهر را با چوبدستي هاي خود بر قالي مقدس مي پاشند. در اين هنگام مراسم قاليشويان مراحل پاياني و اوج خود را مي گذراند. پس از آب پاشيدن به قالي , دوباره قالي مقدس را به دوش مي كشند و از مسير مخصوص همانطور حسين حسين گويان و با تكان دادن چوب ها در هوا به صحن فيني هاي امامزاده مراجعت مي كنند و با شور و هيجان خاص , قالي را در صحن فيني ها طواف مي دهند و در نهايت در ميان ابراز احساسات شديد نسبت به عترت رسول (ص) و بويژه سالار شهيدان , قالي مقدس را به بزرگان و كدخدايان روستاي "خاوه " تحويل مي دهند تا در خزانه بقعه به وديعت و امانت نگهداري شود تا در سال آينده دوباره همين مراسم با شكوه و عظمت بيشتر بر پا شود.
    -- اينكه قالي مورد استفاده در اين مراسم چند بار تعويض گرديده , در صورت تعويض با قالي ديگر با قالي قبلي چه كرده اند, قاليچه سجاده اصلي واقعا چه نقشي داشته است , آيا مظاهر و آثاري از اين واقعه ( شهادت امامزاده سلطانعلي ) با توجه به عمق تاثيراتي كه در فرهنگ مردم منطقه داشته است در ساير وجوه فرهنگ و سنن اهالي منطقه چه بازتاب ديگري داشته و چه رد پايي باقي گذاشته و... از جمله نكات جالبي است كه از علاقمندان و مطلعين درخواست مي كنيم مطالب و اطلاعات بيشتر خود را براي اطلاع ساير ين در اختيار سايت اطلاع رساني قرار دهند.
    آقاي تورج ژوله نويسنده و محقق فرش در باره مشاهداتش از اين فرش به سايت اطلاع رساني ايران (15/7/81 ) مي گويد: در پنجم شهريورماه 1376 به همراه دو تن از ميهمانان ششمين كنفرانس بين المللي فرش تهران , به نام هاي دكتر موري آيلند ( آيلند سوم) باستان شناس و رائول چبال اتريشي الاصل فوق ليسانس مديريت و هر دو از پژوهشگران فرش و اعضاي دائمي كنفرانس بين المللي آيكوك , از قاليچه مذكور بازديدي (در محل نگهداري آن واقع در مشهد اردهال) داشتيم. با راهنمايي و مساعدت فراوان متولي وقت بقعه . فرش مورد بازديد ما كه متولي بقعه آنرا به ما نشان داد , قاليچه اي از گروه بافته هاي ايلياتي در حدود 20 رج و با اندازه تقريبي 4 متر مربع بود با نقشه هندسي با رگه هاي رنگي. 


  همچنين در اين باره بخوانيد:
  مراسم قاليشويان فردا در مشهد اردهال برگزار ميشود 


 
  فرش چيست؟
  جغرافياي فرش
  تاريخ فرش
  مباني فرش
  آسيب شناسي قالي
  نگهداري قالي
  مرمت قالي
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.