بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
       
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد














 
   

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 6/6/81


انواع روناس های ايران



از ديرباز در بيشتر پهنه های ايران روناس كشت مي شده به ويژه در يزد كه از هواي گرم و اراضی شنزار برخوردار مي باشد. روناس ايران هميشه مرغوب و مشتريان وخواهان زيادی دارد از اين رو مقداری از آن به كشورهای ديگر فرستاده مي شود.روناس ايران از گونه های مختلفی برخوردار است :
    1- گونه روبيا الگانيا كه در پهنه های شمال مي رويند.
    2- گونه روبيا پربگرينا كه در پهنه های اصفهان ، يزد و مركز ايران كاشته مي شوند.
    اسپرك : گياهی است كه دو سال بيشتر عمر نمي كند و سپس فاسد شده ، از بين مي رود، بلندی اين گياه به 1 تا 5/1 متر مي رسد. اين گياه در آسيا و اروپا يافت مي شودو پهنه های شنزار و مرطوب را مي پسندد و دوگونه است :
    1- اسپرك تربيت شده : كه بيشتر برای رنگ آن كشت مي شود و دارای شاخه هاي كوتاه و باريك مي باشد و از نظر رنگ بر اسپرك خودرو (وحشي ) برتری دارد. چون همگی بخشهای اين گياه دارای مواد رنگين است . ولی رنگ ريشة آن كمتر و هر چه بر بالای درختچه مي رسد مواد رنگين آن فزونی گرفته ، در گل و ميوه بيشتر مي باشد.
    2- اسپرك خودرو: دارای شاخه های بلند و گل و ميوة كمتر است . رنگی كه از اين گياه به دست مي آيد در برابر عوامل گوناگون ثبات خوبی دارد.
    از خرداد تا مرداد ماه تخمهای اين گياه را در اراضی شنزار مي پاشند و پس از رشدگياه ، بوته ها را از ريشه جدا و در آفتاب خشك مي كنند. پس از خشك شدن ،بخشهايی را كه دارای خاك است تميز نموده ، بقيه را دسته دسته مي كنند. اسپرك رادر آفتاب يا سايه خشك مي كنند. آنهايی كه در آفتاب خشك شده اند رنگ زرد وآنهايی كه در سايه خشك شده اند رنگ زرد مايل به سبز مي دهند.
    نيل : در سراسر دنيا فقط تعداد معدودی از گياهان قادرند رنگ آبی ايجاد كنند. ازاين ميان نيل يكی از بهترين و كهن ترين آنهاست . برگ وسمه كه رنگ آبی بسيارضعيفی دارد در طی قرون بخاطر ارزانيش بجای نيل مورد استفاده بوده است و تجارفنيقی وسمه را از هند مي آوردند و آن را در مصر و روم مي فروختند. نيل از موادرنگينی است كه انسان از زمانهای بسيار دور آنرا در رنگرزی به كار مي برده است . اين گياه در قسمتهای گرم كرة زمين مي رويد. برگهای اين گياه دارای چندين نوع مواد وهمچنين ماده ئ رنگی است كه پاره ای از الياف را با آن رنگ مي كنند و نيروی رنگينة ان شدت و ضعف دارد. اگر برگهای اين گياه را بجوشانند يا زير فشار قرار دهند مادة رنگی به دست مي آيد كه هر گاه با اكسيژن هوا تماس پيدا كند تركيب تازه پديدمي آورد كه نخست سبز رنگ و كم كم به آبی مي گرايد. اين گياه در ايران بيشتر درمنطقه جنوب غربی كشور به ويژه بلوچستان كاشته مي شده . بوتة نيل گياهی است كه دو سال عمر مي كند. بخش بالايی اين گياه از يك متر بيشتر است . از شاخه هاي بالايی شاخه های كوچكی جدا مي شود و دارای برگهايی شبيه به برگهای درخت اقاقيا است . به مادة رنگين اين برگها اينديگو گويند كه اندازة آن به 40 تا 60 درصدمي رسد.
    بوتة نيل را خيلی زود و پيش از بامدادان كه هنوز شبنم روی آن است ، با داس به گونه ای مي چينند كه از شاخه ها چند سانتيمتر در خاك بماند. پس از چيدن آن ها رادسته دسته نموده ، به كارخانه مي برند و بخشهای پايينی گياه را از بخشهای بالايي جدا مي كنند زيرا برخی مي پندارند كه بخشهای بالائی مرغوبتر هستند. آنگاه بوته هارا روی زمين پهن كرده ، در برابر آفتاب به اندازه ای زير و رو مي كنند تا برگها خشك شده رنگ سياه به خود بگيرند و پس از جدا نمودن برگها از شاخه ها، آنها را درون ديگهای ويژه ای مي ريزند و چوبهايی روی آن مي گذارند تا پس از افزودن آب به ديگ ، برگها روی آب نيايند. سپس آنقدر آب به ديگ مي افزايند تا همگی بخشهاي برگها را فرا گيرد. يك تا دو ساعت پس از آن تخمير آغاز مي شود و نشانة آن نيز كف سفيدی است كه روی آب را فرا گيرد. پی در پی هم مي زنند تا هوا به خوبی داخل آن شود. اين كار را آنقدر تكرار مي كنند تا رنگ محلول به آبی پررنگ برسد و در پايان مادة رنگی به شكل رسوب ته نشين مي شود كه در آب غير محلول مي باشد. گاهي برای سرعت دادن به اين كار (رسوب محلول ) كمی سود يا آمونياك به آن مي افزايندو گاهی هم پيش از هم زدن ، اندكی آمونياك يا آهك در محلول مي ريزند. اين كارموجب ته نشين شدن مواد خارجی موجود در محلول مي گردد و روشن است كه چنين رسوبی بايد گرفته شود و در پايان نيلی كه به دست مي آيد خالص و مرغوب است .
    نيل خوب بايد دارای خصوصيات ذيل باشد:
    1- سبك باشد و رنگ درخشان و شفاف داشته باشد.
    2- شكننده باشد و سوراخهای زياد در سطح داشته باشد.
    3- وقتی خيس است بايد حالت چسبندگی داشته باشد.
    4- وقتی سوزانده مي شود بايد خاكستر كمی از خود به جای گذارد.
    5- وقتی در محلولهای قليائی حل مي شود بايد خمير تميزی ايجاد كند.
    6- در اسيد سولفوريك بايد كاملاً محلول باشد.
    برگ مو: برگ مو در زمانهای گذشته در ايران منبع مهمی برای ايجاد رنگ زرد روشن مايل به قهوه ای بوده است . دليل اهميت و محبوبيت برگ مو صرفاً بخاطر آب و هواي ايران است كه اكثراً برای كشت مو كاملاً مساعد و مناسب است . بنابراين برگ مو به مقادير فراوان و يا به ارزانی در دسترس همگان است . اين برگها مي توانند رنگهاي زرد و روشن خيلی درخشان ايجاد كنند. برای آماده كردن و استخراج رنگ اول بايدبرگها را در زير آفتاب خشك كرد و سپس آنها راسائيده و مدت شش ساعت جوشاند. از آنجائيكه دوام و ثبات اين رنگ در مقام مقايسه با گل اسپرك كمتر است لذا بيشتر برای تركيب با ديگر رنگها برای به وجود آوردن رنگهايی مثل قهوه اي ،سبز و نارنجی به كار مي رفته است .
    بقم : بقم كه در زبان فارسی به نامهای چوب هند، چوب كالو يا چوب سرخ شناخته مي شود از زمانهای كهن به عنوان رنگ مورد استفاده بوده است و ايرانيها ازاين منبع رنگ حتی مدتها پيش از زمانی كه اروپائيان اين درخت را در آمريكاي مركزی و غربی كشف كنند از آن استفاده مي كردند. بقم درختی نسبتاً بزرگ است وچوبش آنقدر سخت است كه برای ساختن قرقره به كار مي رود. در طول سلطنت صفويان چوب اين درخت از هندوستان به ايران وارد مي شد. گرچه استفاده ازرنگهای نباتی وقتيكه رنگهای شيميايی كشف شدند متوقف شد، اما اين درخت بخاطر ثبات رنگش و قيمت كم برای مدت زيادی مورد استفاده قرار گرفت . از اين گياه بيشتر برای رنگهای تيره مانند قهوه ای استفاده مي شود. قدرت رنگ آميزی آن بقدری زياد است كه اگر قطعه كوچكی از آن در دهان قرار گيرد بزاق را قرمز مي كند،اما شدت رنگ بقم با توجه به سن و نژاد درخت متفاوت است .
    جفت: جفت مانند بقم رنگ ديگری است كه از پوست درخت گرفته مي شود.جفت از پوست درخت جفت كه درخت عظيمی است وارتفاع آن تا سی متر مي رسدبه دست مي آيد. اين درخت در بسياری از نقاط مثل قفقاز و حتی قسمتهايی ازآمريكا يافت مي شود. در ايران نوع ويژه ای از اين درخت در جنگلهای لرستان وكردستان مي رويد كه از نظر جنس و نوع رنگ بر درختهای جفتی كه در قفقاز يافت مي شود ارجحّيت دارد. پوست درخت جفت از دو لايه تشكيل مي شود. يك لايه نازك خارجی كه رنگ زرد مايل به سبز ايجاد مي كند و يك لايه درونی ضخيم كه رنگ قرمز قهوه ای بسيار خوبی ايجاد مي كند. لايه درونی بخاطر دلايل اقتصادي بندرت تنها مورد استفاده قرار مي گرفت ، چون قدرت رنگ آن كم است و در نتيجه مقدار كمی رنگ برای فروش به دست مي آمد و رنگرزی با آن گران تمام مي شد. درحاليكه پوست خارجی كه به خاطر نامطلوب بودن رنگش ارزش كمی داشت قدرت رنگ كنندگي اش چندين برابر پوسته داخلی است . رنگرزان بيشتر مايل بوده اند هر دولايه را در تهيه به كار گيرند ودرنتيجه اين تركيب رنگ نامرغوبتری به دست مي آمدبنام قهوه ای جفت . ماده رنگ كننده جفت را كورسيترين مي گويند.
    در طبيعت رنگهای گياهی بسيار ديگری وجود دارد كه شرح و معرفی آنها زمان زيادی را مي طلبد. مهمترين آنها را به اين شرح نام مي بريم :
    توت - اكاليپتوس - هليله - پل (پلهم ) - زعفران - گل جعفری - گندل - پوست انار - پوست گردو و ....  


  همچنين در اين باره بخوانيد:
  مقاله:
کاربرد روش طیف سنجی مشتقی جهت تعیین رابطۀ میان شدت رنگی و غلظت روناس
 
  Article:
Using Derivative Spectrophotometry to Determine the Relation between Color Intensity and Dye Concentration of Madder
 


 
  فرش چيست؟
  فرش در ايران
  فرش در جهان
  تاريخ فرش
  مواد اوليه
  طرح و رنگ
  ساختار و اجزاء
  ابزارهاي قالي بافي
  دارهاي قالي بافي
  آسيب شناسي قالي
  نگهداري قالي
  مرمت قالي
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.