بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
       
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد














 
   

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 6/6/81


آشنايی با رنگرزی گياهی و حيواني



از ديرباز انسان از مواد مختلف موجود در طبيعت برای رنگرزی استفاده مي كرد.ابتدايي ترين رنگ برای بشر اوليه سياه و قرمز بوده است كه به دنبال اين شناخت ،انسان از خاك زرد به عنوان رنگ زرد و از خاك سرخ به عنوان رنگ سرخ و از زغال به عنوان رنگ سياه استفاده مي كرده است . پيشينة رنگ سازی در ايران قدمتی چند هزارساله دارد كه نقاشيهای ابنية تاريخی و منسوجات به دست آمده از قديم گواه اين مدعاست . گذشته از آثار به جا مانده از دوران هخامنشی و ساسانی كه نشاندهندة مهارت ايرانيان در بافت و رنگرزی فرش و منسوجات مختلف است ، عصر صفويه اوج شكوفايی اين هنر در ايران است . رنگرزی در اين دوران شاد و متنوع بوده است .در برخی از مينياتورهای اين دوره قاليهايی با زمينة سبز يا زرد ديده مي شود كه نشان دهندة سابقه برخی از رنگ بندي های دورة صفوي ، مخصوصاً با زمينة زرد است كه البته امروزه هيچ پسنديده نيست ، زيرا متاسفانه در تاريخ معاصر ايران استفاده ازرنگهای تيره بيشتر شده است . اما با توجه به سوابق تاريخی و اين كه ملت ما بسيارشاد و اهل زندگی بوده است و با توجه به نقاشيها و نمونه های بازمانده از دورة صفوي ، در مي يابيم كه رنگ بندی قالی ايران مخصوصا از دورة صفوی به بعد تغييركرده و روز به روز تيره تر شده است . اقليم و پوشش گياهی ايران هم در تدارك رنگهای روشن كمك مي كرده است نه رنگهای تيره ، زيرا از مجموع گياهان رنگي ،تنها نيل كه در خوزستان كاشته مي شد، رنگ سرمه ای مي داد. رنگ سياه و قهوه اي تيره از آنجا كه با استفاده از دندانه های پوساننده تهيه مي شد، در قالی ايران چندان كاربردی نداشته است و اگر داشته در قاليهای پست بوده است . گياهان رنگی ايران همه رنگهای شاد ميدهند، حتی پوست گردو و حنا."
    
    آشنايی با رنگدانه های گياهی و حيوانی بسته به قسمت رنگدار:
    قسمتهای رنگدار در گياهان مختلف ، متفاوت است . در بعضی از گياهان موادرنگی در ريشة آنها موجود است مانند روناس . در بعضی ديگر مواد رنگی در گل وجود دارد مثل اسپرك ، زعفران ، گندل و...
    برخی نيز در برگ آنها مانند نيل و توت و.... در برخی ديگر نيز در پوست ميوة آنهامانند انار، پياز و... و يا در پوست ساقة آنها موجود است مانند بلوط ، و برخی گياهان ،تمامی قسمتهای آنها رنگدار است بعنوان مثال تمامی قسمتهای سماق بخصوص ميوة آن دارای مواد رنگين است . همچنين از تمامی قسمتهای گزنه غير ريشة آن برای رنگرزی استفاده مي كنند.
    در ذيل به معرفی تعدادی از گياهان رنگزا مي پردازيم .
    روناس : زادگاه و پيدايش اين گياه از خاورميانه مي باشد ولی از گذشته های دور دربيشتر پهنه های جهان كشت مي شده است . از ديرباز در بيشتر قسمتهای ايران ،روناس كشت مي شده به ويژه در يزد كه از هوای گرم و اراضی شنزار برخوردارمي باشد. ريشه های روناس ، كلفت و در اراضی شنزار نزديك به 2 متر در ژرفای زمين فرو مي رود. در ريشة آن مادة زرد رنگی يافت مي شود و چنانچه ريشه تازه باشد،شيرين و در صورت كهنه بودن تلخ و قابض مي باشد. گونه های اين گياه فراوان و ازنظر جنس و رنگ متفاوت مي باشند. مادة رنگی ريشة روناس بستگی به مدت زماني دارد كه در زير خاك مانده باشد. در گذشته ريشه روناس را 4 تا 5 سال و گاهی بيش ازاين در زير خاك مي گذاردند و از علل خوب بودن رنگهای گذشته همين طولاني ماندن ريشه در زير خاك بوده است . ولی امروزه ريشه های يك ساله به فروش مي رسند، گفته مي شود روناس پهنه های گرمسيری بهتر از روناس سردسير مي باشد.
    ريشة روناس از سه بخش درست شده است :
    1- در ميانة ريشه ، مغز باريكی است كه رنگ قرمز دارد.
    2- بخشی كه روی مغز قرار گرفته كلفت تر است و رنگ آن زرد مايل به قهوه اي است و مواد رنگی هم بيشتر در اين بخش يافت مي شوند.
    3- پوست كه مانند لايه ای نازك روی ريشه قرار گرفته و رنگ آن قرمز مايل به قهوه ای است .  




 
  فرش چيست؟
  فرش در ايران
  فرش در جهان
  تاريخ فرش
  مواد اوليه
  طرح و رنگ
  ساختار و اجزاء
  ابزارهاي قالي بافي
  دارهاي قالي بافي
  آسيب شناسي قالي
  نگهداري قالي
  مرمت قالي
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.