بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
       
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد














 
   

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 11/10/78


جغرافياي فرش ايران: نيشابور



ويژگيهای تاريخی و جغرافيايی شهر نيشابور:
    تاريخ گذشته نيشابور بسيار دردناك و عبرت انگيز است. شهری كه در طول تاريخ پر حادثه خود چندين بار مورد هجوم اقوام بيگانه قرار گرفت و به شدت آسيب ديد. مغولها وحشيگری در اين شهر را به نهايت رساندندو علاوه بر قتل عام مردم، چندين شبانه روز آن را به آب بستند و آنجا را با خاك يكسان نمودند. ليكن شكوه و عظمت آن در حال حاضر نشان از استقامت مردم با اراده و نستوه آن دارد كه با گذر از دورانهای گوناگون، سرزمين آنها موطن تعدادی از بزرگان و عالمان نيشابوری و همچنين نقاش برجسته، كمال الملك دليلی بر اين مدعاست. نيشابور در حال حاضر در فاصلهء 140كيلومتری غرب مشهد است كه از مشرق به مشهد، از شمال به قوچان و اسفراين، از غرب به سبزوار و از جنوب به كاشمر محدود است.
    

    پيشينه تاريخي (به نقل از سايت ميراث فرهنگي کشور):
     نيشابور يكي از كهن ترين مناطق تاريخي و فرهنگي ايران بوده كه بر سر راه جاده ابريشم قرار داشته است . قدمت اين شهر را به دوره ساساني نسبت داده اند اما شواهد تاريخي و نيز بررسي هاي باستان شناسي و تعدادي آثار و اشيا تاريخي بدست آمده از محوطه هاي باستاني اطراف شهر ( نظير مجسمه به دست آمده از گاراژ عدالت ) قدمت اين شهر را تا هزاره سوم قبل از ميلاد مي رساند . از محل دقيق شهر نيشابور در قبل از دوره اسلامي هيچگونه اطلاعي در دست نيست ، اما مهمترين سند و مدرك معتبر در اين مورد ، ناحيه ريوند است كه آتشكده برزين مهر در آن واقع بوده است .
    در شاهنامه فردوسي ، نام ريوند به صورت " ريونيز " آورده شده و فردوسي قدمت آنرا به پنج هزار سال قبل مي رساند وجود آتشكده برزين مهر حاكي از اين است كه اين شهر در قبل از اسلام از اهميت و جايگاه خاصي برخوردار بوده است . ظاهرا" قديمي ترين سند در مورد نيشابور در كتيبه اي متعلق به شاپور اول ساساني در كعبه زرتشت ثبت گرديد ه كه از آن به نام " تمام آپارخشتر " ياد شده است . با ظهور و گسترش دين اسلام ، نيشابور از جمله شهرهايي بود كه به صلح ، اسلام را پذيرفت و طولي نكشيد كه آنچنان عظمت يافت كه به عنوان يكي از چهار شهر عمده خراسان بزرگ ( مرو ، بلخ ، هرات و نيشابور ) محسوب گشت و همواره موقعيت خود را حفظ كرد ، به طوري كه در زمان طاهريان و صفاريان به عنوان پايتخت برگزيده شد و در دوره سلجوقي نيز به نهايت رشد و اعتلا خود رسيد اما با يورش سپاهيان مغول ، اين شهر به طور كامل تخريب و سكنه آن قتل عام شدند و هم اكنون آثار و شواهد آن همه عظمت و شكوه در محوطه اي به وسعت بيش از 2500 هكتار در دل خاك مدفون است . شهر فعلي نيشابور از دوره تيموري پايه گذاري شده و به تدريج گسترش يافته است .
    

    وضعيت جغرافيايي و اقليمي (به نقل از سايت ميراث فرهنگي کشور):
     شهرستان نيشابور به وسعت 9248 كيلومتر مربع در شمال استان خراسان واقع گرديده است واز سمت شمال به رشته كوه بينالود و شهرستان قوچان ، از غرب به شهرستان هاي اسفراين و سبزوار از شرق و شمال شرق به مشهد و از جنوب به تربت حيدريه ( كوكن ) و كاشمر محدود مي گردد. شهرستان نيشابور مشتمل بر پنج شهر ، پنج بخش ، پانزده دهستان و 609 آبادي مسكون است . طبق آمار سرشماري سال 1375 ، جمعيت اين شهرستان 904/412 نفر است .بلندترين نقطه اين شهرستان قله بينالود به ارتفاع حدود 3400 متر در شمال شهر نيشابور است . اين شهرستان از اقليم استپي سرد برخوردار است و درجه حرارت متوسط سالانه آن به حدود 5/14 درجه سانتي گراد مي رسد اين شهرستان داراي رود پرآب فصلي متعددي است كه معروف ترين آن ها : رود بوژان ، با غرود، غار ، مير آباد ، ديز بادعليا ، ماروسك ، بار ، دهنه شور ، چكنه ، چهار باغ ، و كال شور است كه متوسط آبدهي سالانه آنها 220 ميليون متر مكعب بوده و با وجود دارا بودن 1316 حلقه چاه عميق و 45 حلقه چاه نيمه عميق و 713 رشته قنات داير و 129 دهانه چشمه دائمي طبيعي ، اين شهرستان را به عنوان يكي از منابع عظيم آبي استان مطرح ساخته است .
    

    سوابق نساجی و قاليبافی نيشابور:
    آنچنانكه از بررسی تاريخ نيشابور برمی آيد، مردماين شهر از قديم الايام در صنايع بومی و سنتی بويژه نساجی و پارچه بافی از تبحر خاصی برخوردار بوده اند. اصطخری در كتاب خود از جامه های ابريشمی و كرباس های باريك آن سخن به ميان آورده. در حدودالعالم آمده است: از وی (نيشابور) جامه های گوناگون خيزد و پشم آن را ناحيتی است جدا و آن سيزده روستاست و چهارخان. مقدسی نيز درباره آن نوشته است: پارچه های سپيد، عمامه های شهجانی، ملحم ابريشمی و پارچه های مويين و ريسيده خوب از آن صادر می شود. ابن بطوطه جهانگرد مراكشی نيز در قرن هشتم ضمن بازديد از اين شهر به پارچه های حرير از قبيل نخ و كمخا و غيره كه در آن شهر بافته و برای فروش به هندوستان فرستاده می شد، اشاره نموده است.
    

    همچنين در سفرنامه خراسان ذكر گرديده كه در اين شهر شانزده شعربافخانه وجود داشته كه پارچه ابريشمی در آن می بافته اند. بر اساس مطالعات انجام شده تاريخ شروع قاليبافی و گسترش آن در نيشابور به سالهای پس از جنگ دوم جهانی (1324-1318 هجری شمسي) باز می گردد. در آن زمان در محل ساختمان فعلی دارايی، كاروانسرايی داير بود كه كارگاههايی برای بافت قالی در آن تاسيس گرديد و استادكاران ماهر از شهرهای مجاور مانند سبزوار و كاشمر به نيشابور دعوت شدند. اما ادامه فعاليت آنها طولی نكشيد و پس از دو، سه سال عملا" رو به تعطيلی نهادند. از زمان استادكارانی همچون حبيب الله فكور و حسين گلابتونی فعاليت خود را آغاز كردند كه بعنوان پيشكسوتان و بانيان قاليبافی معاصر نيشابور از آنها ياد می شود. تاريخ تحولات قالی معاصر نيشابور را می توان به دو دوره كاملا" متمايز، تقسيم نمود.دوره اول: اين دوره از زمان شروع و گسترش قاليبافی آغاز و تا ابتدای دهه 1350 هجری شمسی ادامه دارد. استفاده از رنگهای گياهي، ابعاد بزرگ مانند 12 و 18و حتی 24 متری در كنار رجشمارهای بين 30و 40 در كنار طرحهای خاص مشهد از ويژگيهای عمده قاليهای نيشابور بود. استفاده از طرحهای افشان سراسری با استفاده از گلهای بزرگ شاه عباسی و همچنين طرحهای زيرخاكی از متداولترين طرحهای قالی های اين دوره محسوب می شود. دوره دوم: از ابتدای سالهای دهه 1350 با توجه به درخواست خريداران و تغيير سليقه آنان، موج تحول و تغييرات اساسی در قاليهای نيشابور آغاز شد كه عامل اصلی نزول كيفيت فرش اين گرديد. كنار نهادن نقشه های اصيل خراسان، تقليد خام از طرحهای كاشان، نايين و ورامين (مينا خاني)، كاهش رجشمار فرشها به همراه به كارگيری رنگهای شيميايی و خلاصه توليد قاليهای نامرغوب باعث نزول كيفيت فرشهای اين شهر گرديد.
    
    استادان طراح و توليدكننده فرش در نيشابور:
    حسين گلابتونی، حبيبالله فكور و غلامرضا مزدوركار بزرگترين توليدكنندگان معاصر قاليهای نفيس و معروف نيشابور بوده اند. اما از نظر طراح شهر نيشابور هيچ گاه دارای طراح ويژه ای نبوده و عمده طرحهای مورد استفاده از شهرهای مجاور به ويژه مشهد تهيه می گردد.  


  همچنين در اين باره بخوانيد:
  با فعال تر شدن پروژه بزرگ نيشابور تاريخ شش هزار ساله مركز خراسان روشن مي شود 


 
  فرش چيست؟
  فرش در ايران
  فرش در جهان
  تاريخ فرش
  مواد اوليه
  طرح و رنگ
  ساختار و اجزاء
  ابزارهاي قالي بافي
  دارهاي قالي بافي
  آسيب شناسي قالي
  نگهداري قالي
  مرمت قالي
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.