بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
       
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد














 
   

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 11/10/78   کارپتور


جغرافياي فرش ايران: بيرجند



ويژگيهای تاريخی و جغرافيايی بيرجند:
     ظاهرا" هيچيك از جغرافی نويسان اسلامی پيش از ياقوت حموی در آثار خود ذكری از بيرجند به ميان نياورده اند. در قرن هفتم هجری ياقوت آن را يكی از بهترين روستاهای قوهستان دانسته اند. حمدالله مستوفی يك قرن بعد بيرجند را شهر بزرگ آن ايالت شمرده و گفته است: (در آن زعفران بسيار باشد و اندكی غله حاصل شود و در ديه های آن انگور و ميوه ها باشد. بيرجند مدتی تحت استيلای اسماعيليه بود.
اين شهر به سبب اينكه در مرز افغانستان، سيستان و كرمان قرار گرفته است دارای اهميت خاصی از نظر سياسی و نظامی و بارزگانی می باشد. بيرجند از شهرستانهای جنوب شرقی خراسان است كه تا تهران 1309 كيلومتر فاصله دارد. از شمال به شهرستانهای تربت حيدريه و گناباد، از مشرق به مرز ايران و افغنستان، از جنوب شرقی و جنوب به شهرستانهای زاهدان، كرمان، و زابل و از مغرب به شهرستان های طبس و فردوس محدود است. آب و هوای آن در نواحی جنوبی گرم و در منطقه كوهستانی معتدل است. سوابق قاليبافی در بيرجند: بدون شك تاريخ قاليبافی در بيرجند به سالهای بسيار دور بازمی گردد. اگرچه در كتابهای تاريخی به اين امر اشاره نگرديده اما به علت موقعيت خاص جغرافيای منطقه و همچنين توجه متنفذين حاكم بر آن بعيد به نظر می رسد كه سابقه قاليبافی بيرجند كمتر از ديگر شهرهای استان خراسان باشد. براساس برخی مطالعات انجام شده می توان سابقه ای حداقل 200 ساله برای قالی امروز بيرجند قايل بود. براساس همين مطالعات احتمالا" سابقه قاليبافی در برخی روستاهای اطراف بيرجند به مراتب بيشتر است. روستاهای درخش و مود قديمی ترين و مشهورترين مناطق قاليبافی حومه بيرجند هستند. اين دو روستا از قديمی ترين مناطق قاليبافی در شرق ايران و جنوب خراسان هستند. مداركی دال بر وجود قاليبافی در خود شهر بيرجند تا قبل از 1270 هجری شمسی وجود ندارد. احيای مجددو پيشرفت دوباره قاليبافی در كل منطقه بيرجند به سرعت شكل گرفت. قالی بيرجند در فاصله سالهای 1310تا 1320 هجری شمسی در اوج شهرت خود قرار داشت و عليرغم طرحهای يكنواخت آن، دارای كيفت نسبتا" مناسبی بودو بسياری از آنها بر قاليهای مناطق ديگر خراسان برتری داشت. با شروع جنگ خانمانسوز دوم جهانی به واسطه فروپاشی بازارهای اروپا و عواقب آن فرش بيرجند با كاهش صادراتن مواجه شد و متقاعب آن كليه قاليها از حيث كيفی و حتی كمی تنزل شديدی يافت. اما از سال 1320 با ورود افرادی همچون عزيز محمد زهرايی، دكتر عبدالعلی احمدی، عبدالمجيد جمشيدی و ديگران كه از توليدكنندگان و عرضه كنندگان فرشهای مرغوب بيرجند بودند. اوضاع به تدريج دگرگون شد. در اين ميان اوضاع به تدريج دگرگون شد.
در اين ميان حاج حسين امينی از تجار و توليدكنندگان با سابقهء بيرجند بيش از همه در شهرت جهانی فرش بيرجند همت گمارد به نحوی كه قاليهای مرغوب وی تا مدتها به عنوان بافته های بيرجند شناخته نمی شد.
    
    می توان وضعيت قاليبافی منطقهء بيرجند در طی يكصد سال اخير به سه دوره تقسم نمود:
    1- سالهای قبل از 1300 هجری شمسی تا 1300 كه دوران بافت قاليهای خوب و ممتاز منطقه بيرجند بوده است و نمونه هايی از آنها باقی مانده است.
    2- سالهای 1300 تا حدود 1322 هجری شمسی. در اين دوره به خاطر وقوع جنگ به ويژه عواقب حاصل از آن، علی رغم توليدات نسبتا" خوب روستاهايی همچون مود و حتی خود شهر بيرجند، ركود و آشفتگی خاصی در وضع صادرات و فروش فرش بيرجند بوجودآمد.
    3- از ابتدای سالهای دهه 1330 هجری شمسی دوران شكوفايی و تجديد حيات فرش بيرجند آغاز گرديد.يعنی با آغاز فعاليت توليدكنندگان و بافندگان زبده به تدريج قالی بيرجند شهرت گذشته را يافت و علی رغم برخی معضلات كه گريبانگير اكثر قاليهای ايران است توانسته موقعيت مناسبی در كشور های اروپايی و حتی آمريكا برای خود مهيا سازد.
    مهمترين مراكز قاليبافی حومه بيرجند: روستاهای درخش، مود، چاج، آسيابان، مسك، فورخاص، كوشكك، دره عباس، رژنوك، سرچاه، فصل آباد، تقاب و نوفرست از مهمترين مراكز قاليبافی خومه بيرجند محسوب می شوند.

    
    استادان طراح و توليدكننده قالي:
    ميرزا علی درخشی، شركت شرق بيرجند ( با سهامدارانی مانند ابراهيم علم و امير اسداله علم. محمدرضا سپهری، شاهزاده معتضدی)، مرغوبی، دكتر عبدالعلی احمدی، عبدالمجيد جمشيدی، حاج قاسم خامنه ای، غلامحسين كاميابی، اسدی، ابوالقاسم ملك، غلامرضا بازگان، فرسات و پرآوازه تر از همه حاج حسين امينی از معروفترين استادان و توليدكنندگان فرش بيرجند از گذشته تا به امروز هستند. شهر بيرجند در تاريخ قاليبافی خود مجموعه ای از بزرگترين توليدكنندگان قالی در جنوب خراسان را به همراه دارد. همچنين در ميان طراحان قديمی قالی در بيرجند، حسين سعدی، استاد عزيز محمد زهرايی و جمشيد مود از شهرت و اعتبار زيادی برخوردارند. محمد كريم كرمانی و محمد محسن لطفی از ديگر طراحان قديم بيرجند هستند. در حال حاضر محمد علی صميمی، فعالترين طراح بيرجند است  


  همچنين در اين باره بخوانيد:
  ثبت دانش و فن بومی و سنتی نقشه قالی «لچک ترنج ربعی سعدی» شهر مود
در فهرست ملی میراث فرهنگی ناملموس بشری
 
  درباره روستاي مود  
  بافندگي در بيرجند 
  بيرجند، شهري با پيشينه كهن و آثار تاريخي متنوع 
  سيماي فرش بيرجند (فرش مود) 
  آموزش فرشبافي در بيرجند 


 
  فرش چيست؟
  فرش در ايران
  فرش در جهان
  تاريخ فرش
  مواد اوليه
  طرح و رنگ
  ساختار و اجزاء
  ابزارهاي قالي بافي
  دارهاي قالي بافي
  آسيب شناسي قالي
  نگهداري قالي
  مرمت قالي
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.