بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
       
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد














 
   

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 11/10/78


جغرافياي فرش ايران: آذربايجان



ويژگيهای تاريخی و جغرافيايی :
    آذربايجان به دو شكل آذربايگان و آذربادگان نيز در منابع و ماءخذ تاريخی ايران ضبط شده است. فردوسی از آن به نام آذرآبادگان ياد كرده است. در منابع عربی به صورت آذربيجان و در منابع ارمنی آذربايقان هم ضبط شده است و در منابع پهلوی به صورت آتورپاتكان است. قوم ماد پس از مهاجرت به ايران كم كم قسمتهای غربی نجد ايران ازجمله آذربايجان را تصرف كرد. مقارن اين ايام دولت هايی در اطراف آذربايجان وجود داشتند. از جمله دولت آشور در شمال بين النهرين و دولت هيتی در آسيای صغير و دولت اورارتور در محل ارمنستان فعلی و اقوام كادوسی در گيلان و كاسيها در حوالی كوههای زاگرس.
    
    بعد از تاسيس دولت ماد، آذربايجان به ماد كوچك در مقابل ماد بزرگ مشهور شد. بعد از غلبه اسكندر مقدونی به ايران، سرداری به نام آتورپات در آذربايجان به پا خاست و نگذاشت كه آن سرزمين به تصرف يونانی ها درآيد. از آن به بعد به اين سرزمين آتورپاتكان گفتند. وی از طرف مردم به پادشاهی نيز انتخاب شد. بعد از سلطنت دولت سلوكی نيز وی در سلطنت آذربايجان باقی ماند و مانع از نفوذ تمدن يونان به آذربايجان شد. حكومت جانشين آتروپات در آذربايجان در زمان اشكانيان نيز ادامه يافت.
    آذربايجان در حال حاضر درشمال غرب ايران قرار دارد و از شمال با جمهوری آذربايجان و از مغرب با تركيه هم مرز است.
    
    قالی آذربايجان (سوابق توليد و تجارت):
     منطقهء آذربايجان به دليل وسعت مراتع، زمينهای كشاورزي، آب و هوای طبيعی و كوهستانی همواره در توليد قالی از موقعيتی ممتاز بهره مند بوده است. شهر تبريز در ميان كليه مراكز قاليبافی اين خطه دارای مقام و اعتبار به سزايی است. تبريز همگام با هرات در زمان جانشينان هلاکو مركز مهم داد و ستد قالی بوده است. بخصوص در زمان حكومت صفويان با ايجاد كارگاههای بزرگ قاليبافي، قاليبافان طراز اول در اين شهر گرد آمدند و به بافت فرشهای بسيار نفيسی پرداختند كه امروزه بسياری از آنها زينت بخش موزه های بزرگ جهان است. در واقع پس از انتقال پايتخت صفويان از هرات به تبريز، دومين مكتب هنری ايران ( مكتب تبريز) بنيان نهاده شد و به دنبال آن استقرار بيشماری از هنرمندان، از هر صنف و حرفه ای باعث شد كه شهر تبريز به عنوان كانون هنر ، مورد توجه بسياری قرار گيرد و در اين ميان هنر فرشبافی نيز با استقرار نقاشان و طراحان زبده ای چون بهزاد و سلطان محمد دو چندان رشد يافت. تبريز كه در بسياری موارد همواره پرچمدار بسياری از نهضت بود، در اعتلا و گسترش جهانی نام فرش ايران نقش مهمی را ايفا كرد و رونق و احيای هنر قاليبافی ايران در اواخر دوره قاجار و اوايل سلطنت پهلوی و راهيابی فرش ايران به بازارهای جهان و گسترش اين حرفه در ساير نقاط ايران تا حدود زيادی مرهون بازرگانان و تجار و قاليبافان آذربايجاني به ويژه تبريزی است و اين موضوع بيش از سوابق تاريخی آذربايجان در قاليبافی برای آذربايجانيها مايه فخر و مباهات است. در واقع فرش ايران كه در زمان سلسله صفويان به اوج شهرت رسيده بود، به دنبال هجوم افغانها و آشفتگيهای پس از آنها تنزل يافت و تنها در زمان قاجار تا حدی خود را بازيافت و صدور فرش ايران بعنوان كالای تجارتی از راه آذربايجان و تركيه به اروپا آغاز شد و آنگاه كه ذخيره فرش ايران به ويژه در آذربايجان رو به پايان بود، با همت بازرگانان تبريزی در ساير شهرهای بزرگ، قاليبافی عمری دوباره يافت كه در اين ميان مشهد، كرمان، كاشان، اراك و همدان نقش مهمی را بعهده داشتند. تبريز از نيمه دوم قرن نوزدهم و براساس منابع ازحدود دههء آخر قرن سيزدهم هجری قمری توسط بازرگانان اين شهر به امر صادرات قالی به استامبول و سپس به كشورهای اروپايی پيشقدم شد.
    
    سيسيل ادواردز در اين مورد در كتاب خود به نام (قالی ايرانی) نوشته است: (داد و ستد اين كالا در دست بازرگانان تبريزی بود كه مردمانی سرشناس و مايه دار بودند. تجارت خانه های ايشان شعبه هايی هم در استامبول داشت. معاملات اصلی ايشان عبارت از خريد اجناس كارخانه های مغرب زمين و حمل آن به ايران از طريق راه طرابوزان بود).
    صادرات قالی ايران از طريق تبريز تا آن حد برای دولت ايران پر افتخار و مهم جلوه نمود كه تصاويری از اين رويداد بر روی اولين كارت پستالهای زيبايی كه در اواخر دوره قاجار چاپ شده بود، نقش بست و به اقصی نقاط جهان ارسال گرديد. همزمان با شروع اقدامات بازرگانان تبريز در امر صادرات قالی به بازارهای جهاني، تجار و بازرگانان شهرهای مختلف كشور برای وسعت بخشيدن به فعاليتهای خود و استفاده از امكانات و تسهيلات تجاری پايتخت به تهران مراجعت نمودند و در قسمتهای مختلف بازار تهران موجبات ترويج و توسعه هنر قاليبافی را فراهم آوردند.
    همچنين در مناطق مختلف كشور مخصوصا" اراك (سلطان آباد)، تبريز، همدان و كرمان با در نظر گرفتن سليقه كشور های مصرف كننده، اقدام به تهيه قالی در اندازه های مختلف نمودند كه بيشترين قاليهای آذربايجان و همدان از طريق استامبول به كشورهای آلمان و انگليس و قاليهای سلطان آباد و كرمان از طريق بندر عقبه در شمال دريای احمر كه امروزه جزو كشور اردن هاشمی است و بندر عباس در جنوب به ايالات متحده آمريكا صادر می گرديدند.
    
    به استناد ارنست اورسل سياح فرانسوي، در سالهای 1882 ميلادی بازار فرش فروشان تهران از جالب ترين بازارهای دنيا بود كه در آن قاليهای زيبا در اندازه و نقشه های مختلف برای هر نوع قدرت خريد به معرض فروش گذاشته می شد.
    
    از بزرگترين صادركنندگان فرش تبريز كه اولين پرچمدار صادرات فرش ايران نيز بودند و برخی خود در توليد فرش نيز دستی داشتند می توان به حاج يوسف قاليچی، حاج عبدالله قاليچی، حاج ميرزا جعفراسلامبولچی، حاجی صمدقره قاليچی، ميرزا علی اصغر و ميرزا علی اكبرو اسماعيل قاليچی ( فرزندان شادروان حاج عبدالله قاليچی)، صدقيانی، ايپكچی، حاج محمد ممقانی، محمد اف، ديلمقانی، آواكيان، كاسباريان و اردوبادی اشاره نمود. اغلب صادركنندگان تبربزی به همراه ديگر صادركنندگان فرش ايران در شهر استامبول و در سرايی به نام سرای (والده خان) دفتر تجارت خود را تاسيس كردند كه به مرور ايرانيهای ديگر هم در اين مكان گرد آمدند. از تجاری كه در اين سرا دفتر كار داشتند می توان از شادروانان كرباسی، ديلمقانی، اعرابی، صدقيانی، شالچی، حاج رضا شهلا و همچنين خانواده معروف قاليچی ( حاج يوسف، حاج عبدالله و فرزندانش) نام برد. گفته می شود حاج عبدااله قاليچی و فرزندش ميرزا علی اكبر تنها تجار فرش بودند كه در اولين نمايشگاه بين المللی وين كه در سال 1892 تشكيل شده بود شركت كردند و مقادير زيادی فرش بفروش رساندند. پس از جنگ جهانی دوم كه در سال 1939 ميلادی شروع شد، بسياری از افراد مذكور به تبريز مراجعت نمودند و سرای والده خان نيز تعطيل گشت. اما گفته می شود بقايای اين سرا كه به صورت ويرانه ای درآمده هنوز در استامبول موجود است.
    
    مراكز مهم قاليبافی آذربايجان:
    در يك طبقه بندی كلی می توان مراكز مهم قاليبافی استان آذربايجان را به سه گروه با ويژگيهای خاص تقسيم نمود:

    الف) گروه قاليهای شهری باف آذربايجان كه عمدتا" در غرب اين استان قرار دارند و مهمترين آنها عبارتند از:
    1- تبريز و اطراف آن مانند اسكو،
    2- مرند،
    3- مراغه،
     4- خوي،
    5- اروميه
    
    الف) گروه قاليهای محلی و روستايی آذربايجان كه مهمترين آنها عبارتند از روستاهای
     1- هريس،
    [شهرستان هريس يكي از شهرستانهاي استان آذربايجان شرقي است كه با شهرستان سراب – اهر و بستان آباد همسايه بوده. پيشينه تاريخي محوطه : قدمت محوطه تاريخي كه به نام نهر علي در منطقه هريس مشهور است با توجه به سفالهاي سطحي، به دوره تاريخي اشكاني و ساساني بر ميگردد. براي تعيين قدمت و لايه نگاري تپه نهر علي گمانه زني صورت گرفت و يك دوره استقرار كوتاه مدت اشكاني، به دست آمد و باز با توجه به تكه سفالهاي به دست آمده قدمت تپه را ميتوان به دوره پارت و ساساني تخمين زد.]
    2- گراوان،
    3- بخشايش،
    4- شربيان،
     5- مهربان
    و همچنين شهرهای اردبيل، سراب، مشكين شهر و كيلبر كه عمده قاليهای اصيل آنها از لحاظ طرح و رنگ و بافت در كنار قاليهای محلی و روستايی ايران كه دارای نقوش ساده تر و هندسی است قرار می گيرند.
    
    ج) فرشهای عشايری آذربايجان كه در راس آنها می توان فرشهای عشاير شاهسون را نام برد. هرچند در كنار اين عشاير، ساير كوچندگان استان به ويژه عشاير ارسباران نيز به توليد انواع دستبافها و زيراندازهای زيبا مانند گليم و ورنی اشتغال دارند، اما دستبافهای گره دار عشاير شاهسون، (همچنين تا حدودی عشاير افشار آذربايجان) از شهرت بالايی برخوردارند.  


  همچنين در اين باره بخوانيد:
  نشانه شناسي قالي محرابي: بازتاب معماري مسجد در نقش فرش 
  نقوش هندسي اسلامي 
  رنگ در سنت اسلام 
  تنوع نقش در گليم هاي دستباف گيلان 
  نقشمايه هاي کردي 
  بررسي نشانه هاي متاثر از نقوش ايراني 
  نقشمایه های ایرانی 
  زيبايي شناسي فرش هاي روستايي ايران 
  ويزگي قاليچه هاي اقوام فرشباف عرب در جنوب خراسان 
  هنر قالي بافي در سنقر کليايي 
  منابع مستند در هنر طراحي ايراني 
  نقوش در زير اندازهاي اردبيل 
  طراحي و طراحان فرش در دربار اسکندر سلطان 
  ارزيابي شيوه هاي طبقه بندي طرح و نقش فرش ايراني 
  مستندنگاری رنگرزی سنتی استان اردبیل انجام شد 
  نگرشي بر مفهوم هويت در طراحي قالي معاصر اران و اردبيل 
  بررسي تاثير كيفي دستمال نقشه ها در طرح و نقش قالي هاي هريس 
  بررسي بن مايه هاي انتزاعي در قالي هريس 
  فرش دستباف؛ نگين درخشان صادرات آذربايجان شرقي 
  گره هاي کور در تاروپود فرش آذربايجان!  
  سفير ايران در افغانستان با وزير خارجه اين كشور ملاقات كرد  
  معرفي مهم ترين مراكز قاليبافي ايران 
  معرفی دانشجويان هنر اسلامی تبريز 


 
  فرش چيست؟
  فرش در ايران
  فرش در جهان
  تاريخ فرش
  مواد اوليه
  طرح و رنگ
  ساختار و اجزاء
  ابزارهاي قالي بافي
  دارهاي قالي بافي
  آسيب شناسي قالي
  نگهداري قالي
  مرمت قالي
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.