بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
       
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد














 
   

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 6/6/81


نقوش فرش ايران و طبقه بندی آن



طرحهای فرش ايران براساس يك طبقه بندی كلی به 19 گروه تقسيم مي شوند كه هر يك نيز دارای انواعی به شرح ذيل هستند
    
    گروه 1- طرحهای آثار باستانی و ابنيه اسلامی
    كليه ئ طرحهايی كه ملهم از نقوش و اشكال تزيينی بناها، عمارت و كاشيكاريهاي آنها مي باشد در اين گروه جای دارد. البته طراحان فرش در برخی از طرحهای اصلي نقوش اين بناها حسب سليقة خود تغييراتی را وارد نموده اند اما ساختار و تشابه اصلی طرح فرش با طرح اصلی بنا كاملاً حفظ گرديده است . معروفترين طرحهاي اين گروه عبارتند از :
    گنبد مسجد شيخ لطف ا..، سر در امامزاده محروق ، گنبد مسجد امام ، تخت جمشيد، طاق بستان ، مسجد جامع اصفهان و...
    
    گروه 2- طرحهای شاه عباسی
    اساس كليه طرحهای شاه عباسی بر مبنای كاربرد گل معروف شاه عباسی در اين طرح است . در اين طرحها گل شاه عباسی به همراه بندهای ختائی و گاه تلفيق آنها با اسليمي ها، انواع مختلفی از نقوش فرش را ارايه مي دهند. انواع طرحهای اين گروه عبارتند از لچك و ترنج شاه عباسي ، افشان شاه عباسي ، درختی شاه عباسي
    
    گروه 3- طرحهای اسليمی
    قالب اصلی اين طرح بر مبنای گردشهای منظم و به غايت سنجيدة بندهای اسليمي است . از آنجايی كه اسليمی خود دارای انواعی است لذا با توجه به نوع و شكل آن نيز مي توان طرحهای اسليمی را طبقه بندی نمود. معروفترين طرح ِ آن ، اسليمی دهان اژدر است . در اين نوع اسليمی انتهای هر بند اسليمی به دو شاخه تقسيم شده وحالتی شبيه به فكّين اژدها را به وجود مي آورد. انواع مختلف طرحهای اسليمي عبارتند از: اسليمی بندي ، افشان اسليمي ، لچك و ترنج اسليمی و...
    
    
    گروه 4- طرحهای اقتباسی
    اغلب طرحهای اين گروه شباهت زيادی با طرحهای فرش مناطق مرزی ايران وكشورهای همسايه و حتی ساير كشورها دارد و به همين دليل آنها را اقتباسي مي نامند مانند طرحهای قفقازی و گوبلني .
    
    
    گروه 5- طرحهای افشان
    در اين طرح كليه بندها و نگاره های فرش پيوستگی و ارتباط كاملی دارد. به نحوي كه به نظر مي رسد نقاش از هنگام شروع طرح تا پايان آن قلم از كاغذ برنداشته و يك ارتباط مداوم بين قسمتهای مختلف نقش به وجود آورده . به عبارت ساده تر همان گونه كه از نام نقوش اين گروه پيداست ، تمامی گل و برگها و بندهای موجود در طرح ،در متن فرش پراكنده و افشان شده اند. طرحهای افشان اصولاً به گونه ای طراحي مي شوند كه هيچ يك از گل و برگها قرينه نداشته و اصول قرينه نگاری در آن وجودندارد.
    افشان دسته گلي ، افشان حيوان دار، افشان ترنجي ، افشان ختايی و... انواعی از اين طرح می باشند.
    
    
    گروه 6- طرحهای واگيره ای (بندي )
    طرح اصلی آن به گونه ای است كه سرتاسر فرش هم از جهت عرض و هم از جهت طول به قطعات منظم تقسيم شده و هر قسمت توسط خطوط و يا بندهايی به قسمت همجوار مي پيوندد و به اين ترتيب از به هم پيوستن اين قسمتها و بندهای آنها كل طرح به وجود مي آيد. طرحهای اصلی اين گروه عبارتند از: بندی اسليمي ، بندي خشتي ، بندی ترنجدار، بندی شير و شكري ، بندی شاخه گوزني ، بندی دسته گلي و...
    
    گروه 7- طرحهای بته ای (بته جقه )
    كليه طرحهای اين گروه بر مبنای كاربرد بته جقه است و به انواع و اقسام مختلف به تزيين متن و حاشيه فرش با بته جقه ها مي پردازند. انواع مختلف طرحهای بته جقه اي كه هر يك به گونه ای شيوه يافته اند عبارتند از بته ميري ، بته خرقه اي ، بته قلمكار، بته كردستانی و...
    
    گروه 8- طرحهای درختی
    در اغلب طرحهای اين گروه درخت و درختچه های كوچك و بزرگ به ويژه به صورت انفرادی تركيب اصلی را تشكيل داده اند و با اجزاء ديگری تركيب شده اند.معروفترين طرحهای اين گروه عبارتند از درختی سبزيكار و درختی حيواندار.
    
    گروه 9- طرحهای تركمن
    طرحهای تركمن همگی در گروه نقوش هندسی قرار دارند و به صورت ذهني بافته مي شوند. معروفترين طرحهای تركمن در ايران كه در اين گروه نام برده مي شوندعبارتند از غزال گز و ماری گل و...
    
    گروه 10- طرحهای شكار گاهي
    بنياد اصلی اين گروه از طرحها نمايش صحنه های شكار و شكارگاه است . به نحوی كه در قسمتهای مختلف طرح يك سواركار با وسيله ای همانند تير و كمان يانيزه مشغول شكار آهو يا ساير جانوران است .
    
    گروه 11- طرحهای گل فرنگ
    كليه طرحهای اين گروه بر مبنای گلهای طبيعی با رنگهای بسيار روشن به ويژه رنگهای سرخ مي باشد. انواع طرحهای گل فرنگ عبارتند از: گل فرنگ بيجار، گل فرنگ دسته گلي ، گل فرنگ گل و بلبل ، لچك و ترنج گل فرنگ ، افشان گل فرنگ و...
    
    گروه 12- طرحهای قابی (خشتي )
    متن فرش در اين طرحها به قسمتها يا قابهای مختلفی تقسيم گشته كه به طور منظم در كنار هم قرار دارند و در داخل هر قاب با گل و برگهای مختلفی تزيين شده است . معروفترين طرحهای قابی عبارتند از قابی بختيار و قابی قاب قرآني .
    
    گروه 13- طرحهای گلداني
    ويژگی اصلی اين طرح وجود يك يا چند گلدان در اندازه های مختلف است كه تمام تن فرش را مي پوشاند. اما اغلب طرحهای گلدانی دارای گلدانی بزرگ در يك طرف فرش هستند كه شاخه های گل های آن تمام متن فرش را مي پوشاند.معروفترين طرحهای گلدانی عبارتند از: گلدانی هزار گل ، گلدانی ظل السلطاني ،گلدانی حاج خانومي .
    
    گروه 14- طرحهای ماهی درهم
    طرح ماهی درهم از قديمي ترين و رايج ترين طرحهای فرش ايران است . اين طرح همواره به صورت يك واگيره طراحی مي شود و بافنده همان واگيره را در طول وعرض فرش تكرار مي كند. در اين طرح يا واگيره يك حوض به صورت لوزی با چهاربرگ - ماهی در اطراف آن مشاهده مي شود. طرح ماهی درهم در نقاط مختلف ايران به نامهای مختلفی مشهور است اما تفاوت چندانی در اصل آنها وجود ندارد.
    مهمترين نامهای آن عبارتند از ماهی هراتي ، ماهی فراهان ، ماهی زنبوري ، ماهي كردستان و ريزه ماهي .
    
    گروه 15- طرحهای محرابي
    طرح اصلی در اين گروه بر مبنای محراب است . همان مكانی كه در مساجد، مكان نمازگزاردن امام جماعت است . در اين طرحها معمولاً محراب را با تزييناتی از قبيل قنديل ، گلدان و حتی درختچه های كوچك مي پوشانند و گاه دو طرف محراب راباستونهای بزرگی كه سقف محراب بر روی آن قرار دارد نشان مي دهند. انواع طرحهای اين گروه عبارتند از محرابی قنديلي ، محرابی گلدانی و محرابی درختي .
    
    گروه 16- طرحهای محرمات
    در اين طرح كل متن فرش از جهت طولی به چند رديف موازی تقسيم مي گردد ودرون اين رديفها با نگاره هايی همچون بته جقه ، انواع اسليمی و يا ختايی و گل وبرگهای ديگر تزيين مي گردد. به عبارت ديگر متن فرش به صورت راه راه مي باشد.محرمات بته جقه ای معروفترين طرح اين گروه است .
    
    گروه 17- طرحهای هندسي
    همانگونه كه از نام طرحهای اين گروه پيداست ، كليه نقوش اين گروه به صورت هندسی و با استفاده از خطوط زاويه دار به وجود مي آيد. مهمترين انواع طرحهاي هندسی عبارتند از: هندسی كف ساده ، هندسی جوشقان ، هندسی خاتم شيراز،لچك و ترنج هندسي ، هندسی قابي .
    
    گروه 18- طرحهای ايلی و عشايري
    اين طرحها عموماً توسط عشاير ايران بافته مي شوند و اغلب نگاره ها و تزيينات طرح ملهم از ذهن قاليبافان است . در اين طرحها قرينه بودن چندان معنا ندارد و حتي همين ويژگی و سادگی نقوش از عوامل اصلی زيبايی طرحهای اين گروه است .طرحهای فرش عشاير قشقايي ، شاهسون ، بلوچ و... در اين گروه جای مي گيرند.
    
    
    گروه 19- طرحهای تلفيقي
    طرحهای اين گروه به مرور زمان و با ادغام شدن طرحهای مختلف بوجود آمده است و دهها و بلكه صدها نوع از آن را مي توان در ميان مناطق مختلف ايران مشاهده كرد. برخی از طرحهای تلفيقی به جهت تلفيق زيبا و صحيح نقوش مختلف ازجذابيت بالايی برخوردارند. اما برخی از آنها ناشی از تلفيق نابهنجار چند طرح مي باشند. گونه های مختلفی از طرحهای تلفيقی را مي توان نام برد مانند لچك و ترنج تلفيقي ، تلفيقی دسته گلي ، تلفيقی گل فرنگ ، تلفيقی هندسی و...  


نظرات شما:
  • خانم رویا حبیبی     طراح لباس     ایران تهرانHabibirroya@gmail.com
  • کاش با عکس توضیح میداد
    سلام وقت بخیر کاش مطالب عکس داشت و کامل بود یا حداقل کتابی رو معرفی کنید که تمام این نقوش رو تک تک با عکس و توضیح معرفی کنه ممنون میشم کمکم کنید

  •             
  • بدون عکس / من که چيزي نوفهمم

  • خانم سآحل     طرآح وب      
  • چرا هيچ کدام از توضيحات شما عکس ندارد ?

  • خانم --     کارمند     ايران مشهد
  • با سلام و خسته نباشيد
    بهتر بود عکسي نيز از نقشها و طرحهاي ياد شده ضميمه نوشته ميکرديد تا افراد مبتدي و علاقه مند مثل من هم بتوانند اطلاعات خود را درباره فرش بالا ببرند

      همچنين در اين باره بخوانيد:
      سبک و مکتب در دانش فرش شناسی 
      قنديل به کار رفته در هنرهاي سنتي رمزي از آيه نور است 
      گبه رنگين کماني از نقش پردازي 
      ساچيم بافى، هنرى رو به فراموشى 


     
      فرش چيست؟
      فرش در ايران
      فرش در جهان
      تاريخ فرش
      مواد اوليه
      طرح و رنگ
      ساختار و اجزاء
      ابزارهاي قالي بافي
      دارهاي قالي بافي
      آسيب شناسي قالي
      نگهداري قالي
      مرمت قالي
        کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
    نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
    CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.